Category: Lajme

Me rastin e aktiviteteve të mbajtura për 80-vjetorin e masakrave ndaj popullsisë çame,  është prezantuar këtë të hënë botimi i studiuesit Arben Llalla “Arvanitët, themeluesit e Greqisë së re”.

Në vazhdë të aktiviteteve të mbajtura me rastin e 80-vjetorit të masakrave ndaj shqiptarëve të Çamërisë, shoqata “Çamëria” ndalet këtë fillim jave tek arbëreshët e Greqisë. I sjell në vëmendje përmes botimit “Arvanitët, themeluesit e Greqisë së re” që studiuesi Arben Llalla ka shkruar.

“Libri i Llallës flet me fakte, na e tregon ndryshe historinë e rreme greke, se shqiptarët arbëreshë, arban, çamët etj., janë vendas të vjetër, dhe në Greqi kanë shkuar gjatë shekujve IX-XIII”, shprehet kryetari i Shoqatës Patriotike Çamëria Liljan Idrizaj.

Në praninë e studiuesve, figurave politike e të fushave të tjera, flitet për rolin kyç të arvanitasve në Pavarësinë e Greqisë, që ky libër nxjerr në pah.

“Siç thuhet në libër, 90 nga 100 heronjtë e kohës janë shqiptarë arvanitas dhe gjuha arvanitase ishte shqipe e vjetër. Llalla shtjellon në libër më gjatë për rregulloren e flotës greke në gjuhën shqipe dhe se akademikë, kryeministra, presidentë etj., janë formuar nga arvanitë, çamë, epiriotë, pra nga shqiptarët”, thotë më tej Idrizaj.

Autori, tregon si nisi ti grumbullojë këto materiale në Greqi ku emigroi.

“Unë kisha emigruar në Greqi si shumë shqiptarë, por Dritëro Agolli më lidhi me studiuesin Aristidh Kola dhe që atëherë unë nisa t’i grumbulloj këto materiale”, tregon studiuesi Arben Balla, autor i librit.

Rrëfen më tej, se gjatë viteve ’93-2004 pati mundësi të studiojë mbi arvanitasit e Greqisë dhe të hulumtojë më gjerë mbi këtë temë.

“Në fillim vitet ‘2000, pasi kisha grumbulluar disa materiale, doja t’ia bëja dhuratë Akademisë pasi unë isha edhe shumë i ri në moshë. M’u përgjigj sekretari në atë kohë, duke më thënë që i kishin. Pas kësaj takova studiuesin çam Ibrahim Hoxhën dhe ai më tha: “Ke dy rrugë, ose t’i dorëzosh në Ambasadën Greke për pak dhrami, dhe ata t’i groposin shtatë pashë nën dhe, ose t’i mbash, t’i pasurosh, t’i studiosh e pse jo të jenë të botuara. Kështu nisi rruga ime si studiues”, thotë më tej Llalla.

Libri gjendet tanimë i përkthyer edhe në gjuhët greke dhe atë angleze, deputeti Shpëtim Idrizi, vlerëson kontributin e Llallës për t’i dhënë zë çështjes së arvanitasve.

“Llalla ka qenë një zë i fortë me botimet, shkrimet e tij, pasi shtetet me propagandë të madhe përmbysin të vërteta shumë të mëdha”, tha deputeti i PDIU-së, Shpëtim Idrizi.

Botime, të tilla siç thotë ai duhen vlerësuar, si pika përbashkuese mes Shqipërisë e Greqisë.

“Ky libër shërben edhe për ta ftuar Greqinë që gjithë këto figura shqiptare që kanë luftuar për Pavarësinë e Greqisë t’i shohim si ura të përbashkëta, jo siç i shikon Greqia si mure e barriera që nxisin racizmin”, thotë më tej Idrizi.

Shoqata “Çamëria do të vijojë të kujtojë gjenocidin ndaj popullsisë çame dhe me të tjera aktivitete./ReportTv

Ηapi i parë në likuidimin e një populli është të fshini kujtesën e tij. Shkatërroni librat e tij, kulturën e tij, historinë e tij. Atëherë vini dikë të shkruajë libra të rinj, të krijojë një kulturë të re, të shpikë një histori të re. Para se të kalojë shumë kohë kombi do të harrojë se çfarë është dhe çfare qe! – Milan Kundera

Popullsia shqiptare që jeton sot në shtetin e ri Grek, ndahet në dy grupe, ata që quhen arvanitas, dhe ata që quhen shqipëtar, që grekët i quajnë allvani. Sot në Greqi gjenden mbi 600 katunde që flasin në vatër gjuhën shqipe ose arvanitika, ku ndahen në dy grupe. Ata që quhen arvanitas dhe janë vendas që njihen që në kohën antike edhe janë rreth 450 katunde, dhe shqiptarët që grekët i thërrasin allvani që kanë ardhur në Greqi mbas pushtimit osmano-turk, dhe janë mbi 150 fshatra. Kryesisht katundet që janë banuar dhe banohen nga elementi që flet në vatër gjuhën shqipe ndodhen në zonën e Çamërisë (Epiri historik), në Thrakë, në ishujt Korfuz, Speca, Hidra, Psara, Andro, Peleponezi(Morea) etj. Vetë rajoni i Çamërisë ka rreth 320 fshatra ku 80% kanë origjinë shqiptare dhe 20% kanë origjinë vllahe dhe turke.

Studime në drejtim të arvanitasve të Heladës antike apo të Greqisë moderne janë shumë të pakta, përveç disa studiuesëve seriozë të Prishtinës dhe pak të Tiranës, për të mos thënë aspak. Akademikët shqiptar nuk janë marrë shumë me arvanitët, kështu sot na mungojnë shumë materiale me vlera të mëdha historike për kombin shqiptar. Studiues që janë marrë me zbulimine katundeve që flitet gjuha shqipe janë arvanitas Aristidh Kola, arbëreshi urat Antonio Bellushi, Elena Boçi, Jorgo Miha, Jorgo Maruga, Luka Çiçipi. Athanas Cingo, Biri, Furiqi, Johalla, Xhavara por edhe të huaj, si Sasse, Friedman, etj. Megjithëse ndryshimet ndërmjet arvanitasve të Greqisë, arbëreshëve të Italisë, Zarës, Ukrainës, Korsikës dhe arbërve të Prishtinës, Tiranës, Ulqinit, Tetovës, Janinës, në mënyrën e të menduarit, të shprehurit dhe të ndjenjave, ne jemi vllezër të një gjaku, të një gjuhe, të kombit të sotëm shqiptar. Që kemi ruajtur të gjalla pas kaq shumë shekuj lufte dhe vështirësish, traditat tona të vjetra shqiptare. Disa nga figurat më të shquara të revolucionit grek të 1821 që ishin shqiptar, disa kryeministra të Greqisë që kishin gjak shqiptari dhe shumë figura të njohura të kulturës greke që ishin arvanitas ose arbëror. Duke mbajtur të gjalla lidhjet shpirtërore ndërmjet njëri-tjetrit dhe zemrës Arbëri.

• Gjuha jonë vetëm thuhet
• nuk e lanë që të shkruhet
• Bëmë këngë këshillat e urta
• që të mos harrohet gjuha

Të pakët janë njerëzit të cilët dinë historinë e vërtetë të arvanitëve dhe zonat në Greqi, që banohej dhe banohet nga popullata që flasin gjuhën arbërore ose shqipe. Kjo është pasi shteti grek ka investuar për arsimimin e gjerë propagandistik dhe asimilimin e masave me terror psikologjik. (Teksti vijues marrë me shkëputje nga A.L.)

Po në Greqi kur erdhën arvanitët? Kush është vendi amë?

Këto janë pyetje që mundojnë zemrën dhe mendjen e çdo arvanitasi të Greqisë. Arvanitasit e Greqisë sipas disa studimeve të huaja dhe shqiptare janë njohur në Greqi rreth shekullit 4-7 pas Krishtit. Por i këtij mendimi nuk janë dhe shumë historianë apo studiues të ndryshëm; të cilët mendojnë se rrënjët shqiptare në Greqi janë më të hershme, që në kohën antike. Për këtë vërtetim ekzistojnë shumë dokumenta historike, këngët, emrat e perëndive të Olimbit, emrat e qyteteve të lashta të Greqisë, që shpjegohen vetëm në gjuhën shqipe. Emri arvanitas rrjedh nga fjala Arbana, dhe fjala Arbana rrjedh nga fjala ar+ban=arbërës, njeri që punon tokën. Shqiptarët parahistorik quheshin nga njerëzit e letërsisë dhe diturisë Ilir dhe më vonë Alban. Kurse këta Ilirë, dhe Alban, vetquhen pellazgjë, arvanitas, dhe shqiptarë dhe atdheun e tyre Pellazgjia, Arbana, Shqipnia, Iliri dhe Albani. Për herë të parë u quajtën Albani nga gjeografi i lashtë Klaud Ptolemeu 90-160 pas Krishtit, territori midis Durrësit dhe Dibrës, dhe kjo popullsi u quajt albanoi/albanian. Bota perëndimore vazhdoi të përdorte emërtimin ALBANIA, gjatë periudhës 150 vjeçare të kryqëzatave(1096-1208), ku Durrësi u bë porti kryesor dhe rruga Egnatia, u bë shtegu kryesor përmes Shqipnisë Qendrore, që të nxirrte në Kostandinopojë(Stamboll) dhe më tutje në Lindje. Në fillim të shekullit 12, normanët, në këngën e Rolandit në gjuhën frënge, e quanin krahinën nga Durrësi në Vlorë ALBANA.

• Kjo gjuha arbërishte
• është gjuhë trimërie
• e fliti Admiral Miauli
• Boçari dhe gjith Suli

Arvanitët e Greqisë nuk janë ardhës, nuk janë as minoritet. Ata ishin dhe janë akoma në Greqi. Valë të tjera të mëdha të arbanëve në drejtim të Greqisë ka patur në shekujt e 6,7,13, dhe 14, që njohim ne nga disa historianë, nuk janë veç tjetër, shpërnguljen e disa principatave arbanëve të veriut në drejtim të jugut për arsyje të pushtimeve të tokave të tyre në veri të Arbanisë nga pushtuesit sllavë dhe më vonë nga osmanët turq. Arbanët ose arvanitasit që lanë tokat e tyre në veri të Arbërisë si në, Slloveni, Kroaci e deri në fushë Kosovë. Kur zbritën në drejtim të Greqisë së sotme, nuk u pritën me luftë nga popullsia e atjeshme. Gjë që tregon se ata zbritën nga veriu në jug tek vëllezërit e tyre të atjeshëm arbanit(arvanit), që jetonin në trojet e tyre mijëravjeçare. Pra vendi amë i tyre është vetë Arbëria që shtrihej deri në brigjet e Peleponezit, ose Moresë.

Shqiptar të Mesjetës

Por atëhere pse arvanitasit quhen arvanitas…!?

Me emërtimin arvanitas kuptojmë, vendas në Greqi, që janë pjesë e trungut të gjakut të shprishur shqiptar. Emri shqipëtar njihet dikur rreth vitit 1400 pas krishtit, dhe kështu arvanitasit e Greqisë, dhe Azisë së Vogël, gjithmonë janë quajtur arbëror; dhe arvanitas e arnaut nga grekët dhe turqit. Dhe ata arbëreshë që u larguan pas vdekjes së Skënderbeut, e quajnë veten shqiptar. Në gjuhën greke arbanët quhen arvanitas, sepse grekët B e lexojnë V, pra njeri i atdheut Arbana. Turqit arvanitasit e Azisë së Vogël i quajnë arnaut që rrjedh nga fjala arnavut dhe fjala arnavut rrjedh nga fjala arvanit. Kurse arbanitasit kristian ortodoks të Stambollit(Kostandinopojës) dhe të Egjyptit i quajnë ‘’romei’’ ose ‘’greçi’’. Shqiptarët e Çamërisë janë vetëquajtur gjithmonë shqiptarë pasi edhe ata janë autoktonë që nga epoka e Pirros nga lashtësia.

Zhdukja e gjuhës, kulturës dhe elementit arvanitas në Greqi

Me kalimin e dhjetravjeçarve arvanitasit u ‘’bindën’’ ose u detyruan të binden se duhet të braktisin gjuhën e tyre në se dëshiroheshin të bëheshin qytetarë të denjë të shtetit të ri grek. Numri i saktë i arvanitasve ose shqiptarëve në Greqi nuk dihet, por nga kuvendi i fundit që kam pasur me studiuesin, historianin dhe shkrimtarin e njohur arvanitas Aristidh Kolia, që vdiq në vitin 2000, dhe që ky kuvend është botuar në revistën Ekskluzive hotë se ‘’Në Greqi pak njerës nuk e kanë gjyshen apo gjyshin arvanitas’’.

Sot burimet historike, gjuhësore, muzikore janë shumë të kufizuara ose mungojnë plotësisht në drejtim të arvanitasve të Greqisë. Në vitin 1983 arvanitasi Jorgo Maruga do formonte ‘’Lidhja e Arvanitasve të Greqisë’’. Por në këtë vit, Jorgo Maruga vdes, duke u zgjedhur studiuesi i njohur Aristidh Kola kryetar, që me punën e tij madhore, mund të quhet me të drejtë, De Rada i arvanitasve të Greqis. ‘’Lidhja’’ me në krye Aristidhin dhe pasuesin e tij Jorgo Miha dhe Jorgo Gjeru do të ngrinte në një farë mënyre lartë figurën e arvanitit që luftoi dhe krijoi shtetin e ri Grek. Lidhja do të botonte revistën ‘’Besa’’ dhe broshura të ndryshme për historinë shqiptare, në vitin 1986, do të bëhej koncerti i parë me këngë dhe valle arvanitase.

Sot shumë këngë arvanite janë përkthyer e shkruajtur në gjuhën greke, kështu kanë humbur indentitetin e tyre të vërtet shqiptar. Ato dallohen sot vetëm nga melodia dhe tingujt, pasi tekstet janë shtrëmbëruar keqazi. Kënga arvanitase ka tërhequr vëmëndjen e shumë studiuesve dhe muzikologëve grekë dhe të huajve të tjerë. Këngët arvanite i përkasin tekseve të këngëve dhe poezisë të lirikave të vjetra arvanitase. Këngë për lirinë, dashurinë dhe të tipit kaçak, pra të njeriut të lirë prej një shpirti të pathyeshëm dhe të ndjenjës popullore. Këngët arbërore janë ruajtur me fanatizëm nga populli arvanit deri më sot dhe këndohen shpesh nëpër dasma. Mënyra se si është ruajtur kënga arvanitase është interesante për faktin se gjuha arvanitase ose shqipe nuk shkruhej më parë, nuk e lanë të tjerët që të shkruhej! Kështu populli zgjodhi rrugën e të kënduarit për të ruajtur gjuhën e tij arvanitase. Mënyrë tjetër nuk kishte, kur osmanët turq të pritnin kokën po të flisje shqip, ndërsa injorantët priftërinjë të helmonin edhe me bukë po të dëgjonin të kuvendoje në gjuhën e mëmës shqipe. Një dëshmi që kemi nga P. Joti që shkruajti ‘’Historinë e Shtatë Ishujve’’ të vitit 1866, na vërteton se Suljotët që ishin në Korfuz. Kur pastronin armët e tyre, ata këndonin këngët arvanitase të heronjëve të tyre. Në këngët çame të Suljotëve nuk kishte asnjë fjalë greke. Dy këngë që këndoheshin nga arvanitët Suljot, gjenden në librin me titull ‘’Bleta Shqipëtare’’ me autor Thimi Mitko botuar në vitin 1878 në Egjipt. Në vitin 1891, gjermani Arthur Milchhoefer në veprën e tij me titull ‘’Attika und seine Heutigen’’ ndër të tjera shkruan. ‘’Nga ç’di unë, këngët popullore greke, i janë përshtatur këngëve të vjetra arvanite të dashurisë, lirisë dhe kaçake’’.

Arkivat dhe autorët grek: Arvanitët janë një realitet në shtetin e ri të krijuar Grek.

Ata kanë luftuar në revolucionin e 1821 bashkë me grekët kundra osmanëve turq, për formimin e shtetit të ri grek, arvanitët e quajnë veten e tyre zotër të Greqisë. Hartuesit e shoqërisë greke qenë tre shqiptarë nga fshati Arvanitohori,- Pano Joani, Nikoll Kristianika, Janaq Adhami. Dhjetra vjeçarë më parë mbizotronte pikëpamja se arvanitasit në Greqi janë një racë e ulët. Këtë gjë e besonin dhe vetë arvanitët, pasi nuk njihnin historinë e të parëve të tyre që kanë kontribuar për krijimin e shtetit të ri Grek. Për mohimin e kontributit arvanitas në krijimin e shtetit të ri Grek, fillimisht u mohua raca, gjuha shqipe dhe u hodhë baltë mbi disa figura të shquara heroike të Revolucionit Grek të 1821, që ishin arvanitas pra shqiptar, duke i quajtuar tradhëtar, burgosur dhe shumë prej tyre u vranë në pabesi. Kështu ata politikanë dhe historianë grekë që hodhën baltë mbi disa figura të shquara arvanitase të 1821, kërkonin që të pritnin rrënjët arvanitase të ekzistencës në Greqi. Por nuk ia arritën këtij qëllimi dashakeqës, sepse jeta historike, politike dhe kulturore greke nuk ka kuptim pa ekzistencën e racës arbërore në Greqi.

Arbanitët heronj dhe kryeministra të Greqisë së Re

Është fakt që tashmë nuk mund të diskutohet edhe pse deri tani pjesërisht ishte fshehur që 90 ndër 100 heroit e Revolucionit të 1821, ishin arvanitë ose shqiptar. Që arvanitasit mbajtën peshën kryesore të luftës çlirimtare të 1821, përveç që ishin pjesa dërrmuese e popullit grek në periudhat e kryengritjes, mund të shpjegohet edhe nga fakti që arvanitët ishin një popull luftarak, krenaria e të cilit nuk mund të toleronte poshtrimet e skllavërisë. Revolucioni i 1821, ishte kryesisht në themel vepër e arvanitasve të Çamërisë, Rumelisë, Moresë dhe e arvanitasve të ishujve të Hidrës, Specësit, dhe Psarës. Populli arban ose shqipëtar në çdo vend të Ballkanit që u ndodh, gjithnjë luftoi për të dëbuar çdo pushtues dhe përdhosës i tokës së tij të shenjtë. Arbanët janë krijuesit e çetave të komitëve nën pushtimin turk, që rruajtën jo vetëm vërtetin e mosnënshtrimit dhe liridashjes, por edhe traditat dhe konceptet e lashta, muzikën, vallet dhe këngën popullore të tyre. Më 1647, konsulli i Francës në Athinë, Zhan Kird, vërtetoi se ‘’Komitat e periferisë të Athinës, Atiki aq edhe në More, janë të gjithë arvanitë’’. Disa fakte të tjera:

Arbani ose shqiptari kudo ku luftoi në Ballkan u nderua për heroizmin e tij në Revolucionin e Aleksandër Ipsilantit në Moldavo-Vllahi.

Shqiptarëve u takoi nderi më i lartë që ti sjellin kurorën e Greqisë mbretit të saj Oton, sepse të tre antarët e komisjonit që u dërguan ishin shqiptar, Andrea Miauli, Marko Boçari dhe Dhimitër Plaputa. Revolucioni grek i 1821 është vepër në të vërtetë e arvanitëve. Bile shteti që u krijua mbas vitit 1821 pothuajse shumica e banorëve flisnin në Greqi gjuhën shqipe.

Në vitin 1850, arvanitasi Andoni Kryeziu kur ishte kryeministër, shpalli Kishën Autoqefale Greke, duke e shkëputur përgjithmon nga vartësia e Fanarit të Stanbollit.

Arbanët luftuan tre shekuj më parë për lirinë e Qipros me në krye arvanitin poet Manol Bleshi, që ky poet përmendë në poezitë e tij të gjithë arvanitët e tjerë që luftuan në rrethimin e Lefkosisë.

Arbanitët kudo që u ndodhën, largë zemrës së atdheut amë Shqipëni, nuk e harruan atë.

Më 1854 e Teodor Griva me një bashkim të madh arvanitas dhe djalin e tij Dhimitrin marshuan në drejtim për çlirimin e Shqipërisë, por që ky marshim dështoi me ndërhyrjen dashakeqe të fuqive perëndimore dhe në veçanti të Francës.

Më 1901-1907, gjeneral Riccioti Garibaldi, djali i heroit kombëtar të Italisë, Xhuzepe Garibaldi. Me rreth 1000 arbëreshë, dëshironte të zbarkonte në brigjet e Shqipërisë për çlirimin e saj nga pushtuesit turq, por këto përpjekje dështuan si pasojë e ndërhyrjes së shteteve perëndimore.

Arvanitët, këta luftëtar trima, heronj të Revolucionit të 1821, jo vetëm me armët e tyre luftuan për panvarësinë e Greqisë, por ishin kryetarët e parë të shtetit të ri grek, që drejtuan Greqinë drejtë ndërtimit të jetës europjane. Disa nga shqiptarët ose arbanitë heronjë të revolucionit të 1821 ishin, Gjeorgjio Kundurioti, Kiço Xhavella, Andoni Kryezi, Teodor (Bythgura)Kollokotroni, Marko Boçari, Noti Boçari, Kiço Boçari, Laskarina Bubulina, Anastas Gjirokastriti, Dhimitër Vulgari, Kostandin Kanari, Gjeorgjio (Llalla)Karaiskaqi, Odise Andruço, Andrea Miauli, Teodor Griva, Dhimitër Plaputa, Nikolao Kryezoti, Athanasio Shkurtanioti, Hasan Bellushi, Tahir Abazi, Ago Myhyrdari, Sulejman Meto, Gjeko Bei, Myrto Çali, Ago Vasiari, shumë e shumë shqiptarë të tjerë. Me të drejtë poeti ynë kombëtar Naim Frashëri do tu këndonte shqiptarve heronjë të revolucionit grek të 1821.

Kur arvaniti Dhimitër Vulgari ishte kryeministër i Greqisë, u bë e mundur bashkimi i Shtatë ishujve Jonianë me Greqinë. Kryeministri Dhimitër Vulgari mbështeti fuqishëm kryengritjen e ishullit të Kretës për tu bashkuar me Greqinë. Gjenerali Teodor Pangallo kur ishte president i Greqisë (1925-1926) u arritën shumë marrveshje të rëndësisshme në fushën e politikës dhe kulturës me Shqipërinë.

Më 1926, arvaniti Teodor Pangallo gjyshi i ish-ministër i jashtëm dhe i kulturës greke më 1997-2000, me të njëjtin emër Teodor Pangallos. Kur ishte president i Greqisë më 1925-1926, bëri një deklaratë zyrtare para Lidhjes së Kombeve në Gjenevë se: ‘’Republika Greke njihte minoritetin shqiptarë që jetonte në Greqi, dhe nuk i konsideronte më shqiptarët muhamedanë popullsi turke. Dhe se teza që ortodoksit shqiptarë janë grekë, që është përkrahur deri më sot nga ne, është e gabuar dhe është hedhur poshtë nga të gjithë ne. Pasi ajo mori të tatëpjetën dhe arriti pikën që s’mbante më, morra masat e duhura dhe shpërndava të gjitha shoqëritë ‘’vorioepiriote,, që mëshironin skaje me ekstreme të këtij mentaliteti të sëmurë’’.

Kjo pjesë e deklaratës së ish-presidentit grek me gjak shqiptari 1925-1926 Teodor Pangallo në Lidhjen e Kombeve, është botuar në periudhën e provokimeve të gushtit 1949, në gazetën ‘’Akropolis’’ dhe është ribotuar në vitin 1974, në librin ‘Përmbledhje e Teodor Pagallo’’ vëllimi i dytë 1925-1952, faqe 111-115. Kur ishte president Teodor Pangallos marrëdhënit midis dy shteteve 1925-1926, ishin më të mirat e deri tanishme. Pra, u hoq kufiri midis dy fqinjëve, shumë djem shqiptarë studiuan falas në shkollat e Athinës, bashkëpunimi tregëtar ishte i suksesshëm etj.

Sot presidenti i republikës greke është Karol Papulja, stërnipi i luftëtarit çam të revolucionit, Tahir Zylfiqar Papulja.

Përpjekje për mbajtjen e gjuhës dhe origjinës

Vitet kalojnë, gjuha shqipe që flasin arvanitasit e Greqisë, traditat, zakonet dhe doket e bukura shqiptare po harrohen dhe humbasin. Ndoshta, brezi i fundit që flet gjuhën dhe ruan karakteristikat e arvanitasve sa vjen e zhduket. Sot, pavarësisht propagandës së vazhdueshme të Moskës, Stambollit e Fanarit, nisma të reja formale nevojiten nga shtetet e Shqipërisë, Kosovës, Iliridës të bashkëpunojnë ndikimin sllavo-arab në Ballkan dhe të fuqizohet bashkëpunimi ndërvllazëror. Është pra, përgjegjësi e madhe që institucionet kulturore mbarëshqiptare, të ruajnë dhe të regjistrojnë të dhënat kulturore të arbëreshëve kudo që ndodhen ata sot larg zemrës të mëmës Shqipni. Në mënyrë që brezat që vijnë të njohin qytetrimin e gjerë dhe kontributin e racës shqiptare për formimin dhe zhvillimin e shteteve të popujve të tjerë ku raca shqiptare jetonte dhe jeton bashkë me ta. Të gjithë, dashamirë dhe dashakëqinjë, duhet ta kuptojnë se asnjë e keqe nuk vjen ndokujt nga vetënjohja dhe krenaria e ligjëshme për ruajtjen e vlerave tradicionale të kulturës dhe gjuhës shqipe të arvanitëve. Këto 20 vitet e fundit falë vullnetit dhe ambisjes të studiuesit arvanitas Aristidh Kolia, Dhimitri Leka, por edhe dhe këngëtarit Thanasi Moraiti, Shteti grek duhet të kujdeset më shumë për ruajtjen e gjuhës dhe kulturës të arvanitëve në Greqi, sepse pa ruajtjen e elementit arvanitas, Greqia nuk mundë të ketë histori të re. Arvanitasit në Greqi janë një bazë e fortë dhe e patundëshme që tregon për lidhjen e ngushtë që ka ekzistuar, ekziston dhe duhet të ekzistojë midis Greqisë dhe Shqipërisë. Ata janë një tregues i vlerave të larta dhe të pastërta që ka shqiptari të ruajtur me fanatizëm ndërshekuj. Shqipëtarët dhe grekët i lidhin shumë gjëra të përbashkëta, traditat dhe zakonet, i ndërlidhin ngushtë dy popujt më të lashtë të Europës, prandaj sot nuk duhet të mendojmë se si mundë të ngremë pengesa dhe kurthe njeri-tjetrit, por se si mund të ndihmojmë njëri-tjetrin për kapërcimin e vështirësive që sjellin vitet.

Burimi: ALBANIAN AMERICAN ORGANIZATION CHAMERIA (AAOC)

Revista “Besa”, nisi botimin e saj si organ i Shoqatës së Arvanitasve të Greqisë, në vitin 1983 si revistë e përtremuajshme.

Artikulli i Aristidh Kolës shfaqet në numrin e 5-të të “Besës” (qershor-korrik-gusht 1984), në kohën kur autori ishte edhe sekretar i Lidhjes ndërsa kryetar Jorgo Jeru. Revista e cila vijon të dalë edhe sot, trajtonte çështje të historisë, folklorit, letërsisë dhe temave aktuale, ashtu si dhe revista tjetër, e përdymuajshmja “Arvanon”.

Përveç artikujve të shumtë dhe kontakteve të shtuara me diasporën arbëreshe kudo nëpër Mesdhe e botë, vepra e Aristidh Kolës, i lindur në vitin 1944 në fshatin arvanitas Kaskaveli të Tebës (Thivës) në Greqinë qëndrore, është pëijetësuar në dy librat e tij të famshëm, “Arvanitasit dhe origjina e grekëve”, 1983, dhe “Gjuha e perëndive”, 1989.

NGA ARISTIDH KOLA

Shumë lexues, pas numrit të kaluar të “Besës”, që kishte në kopertinë portretin e “Plakut të Moresë” me nëntitull “Luftëtari i madh arvanitas”, na kërkuan të ofrojmë më shumë të dhëna për të mbështetur pikëpamjen tonë. Prandaj, po botojmë këtë artikull.

INTERPRETIMI I MBIEMRAVE TË FARËS SË KOLLOKOTRONËVE

Kollokotroni. Sipas pohimeve të vetë heroit, gjyshi i tij Jani Boçka ishte një njeri trupmadh dhe kishte të pasme goxha të gjera. Dikur, e sheh një shqiptar dhe thotë: Ç’është ky bithgur, bre? Që atëherë, thotë Kollokotroni, i mbeti gjyshit tim nofka “Bithgur” dhe u harrua mbiemri i mëparshëm i familjes, Boçka. Në fakt, kuptimi i Kollokotronit si fjalë,është përkthimi i saktë grek i arvanitases “Bithgur”, prapanicë e fortë.

Siç është e kuptueshme, Plakun populli e quan Bithguri. Ndërsa historianët e sotëm fjalamanë i drejtohen me termin e përkthyer “Kollokotroni”; ndaj me të drejtë ngrihet pyetja: Përderisa populli u këndon heronjve të vet (në vargje popullore dhe muzikë) në gjuhën e vet dhe jo në gjuhën e fjalamanëve, ç’u bë me këngët popullore për Bithgurin? Ne dimë këngë për Kollokotronin. Pra njohim këngët e përpunuara nga dora e fjalamanëve, që i quajmë popullore, ndërkohë që këngët origjinale të popullit i mbuloi errësira. Dhe për fat të keq, kv rast nuk është i veçuar.

Boçka. Siç thamë edhe më lart, mbiemri i mëparshëm i Kollokotronëve ishte Boçka (BOTSIKA). Por ç’do të thotë Boçka dhe me cilën gjuhë shpjegohet kjo fjalë? Duke rilexuar me kujdes kujtimet e Kollokotronit, e gjeta përgjigjen. Theodhor Kollokotroni thotë: “Djali i këtij Dhimos (Çergjinit) u mbiquajt Boçka dhe e la emrin e familjes së vet, që ishte Çergjini. E quajtën kështu, sepse vinte i vogël dhe i zeshkët..,”. Kësisoj, Kollokotroni na thotë se edhe Boçka ishte një nofkë, që ka kuptimin “i paktë dhe zeshkan”. Jo vetëm kaq, por ai e dinte kuptimin e kësaj fjale, e dinte cilët e përdornin këtë nofkë dhe ç’gjuhë flasin ata. Por ja që studiuesit e historisë dhe biografët e heroit nuk hedhin dritë mbi këtë çështje. Me pak fjalë, Theodhor Kollokotroni e dinte gjuhën arvanite dhe e fliste më mirë se gjyshi im që nuk ma shpjegoi dot se ç’do të thotë fjala boçkë, derisa u detyrova të kërkoj nëpër fjalorë dhe të konstatoj që: Boçka është në fakt emri i bimës që ne e njohim si qepa e egër; një bimë me bulb, nga e cila nëpër botë ekzistojnë mbi 80 lloje dhe në Greqi nja katër a pesë, ku njihen mirë ajo e bregdetit, që mbin nëpër kodrat e bregut, dhe ajo e Me-sinisë që gjendet kudo nëpër këtë krahinë, e cila është atdheu i parë i Kollokotronëve të vjetër. Pikërisht rrënja e kësaj bime, bulbi me ngjyrë të errët, që ngjan me qepën, besohej se kishte veti forcuese për zemrën, kurse arvanitasit e vjetër e varnin nëpër dyert e shtëpive për të mbajtur larg të ligën. Pikërisht kjo bimë, pra, në gjuhën arvanitase qubet boçkë ose kuçupë apo kutupë, dhe nga kjo bimë mori nofkën-mbiemrin paraardhësi i Theodhor Kollokotronit, djalë i Dhimo Çergjinit. Përderisa ky djalë ishte kaq i vogël në trup dhe i errët në lëkurë, nuk inund ta quanin as qiparis, as rrap, por e krahasuan me një nga bimët më të hasura bulbore të krahinës.

Çergjini. Pamë se përpara se të quheshin Boçkatë apo Kollokotronë, kjo farë arvanitase ishte Çergjine. Mbiemrin Çergjini, biografët e Kollokotronit e shkruajnë Xhergjim, Cerjini apo edhe Serjini, me tingull gjithnjë e më greqisht. Kjo dukuri është kaq e hasur tek studiuesit e shekullit të shkuar, sa edhe Bubulinës i thoshin Vovolina, Boçarin apo Boxharin e shkruajnë Vocaris, Beun e shkruanin Veu, e madje helenistët e shkolluar në Gjermani shkuan deri tek Ouej, e hajde ta kuptojë dikush se Ouej na qenkësh Bej.

Por shqiptimi i vërtetë i mbiemrit të Kollokotronëve është Çergjini ose Xhergjini. Ky mbiemër është i përbërë nga fjala Çer- ose Xher- dhe nga pjesa kryesore Gjini. Pjesa e parë, nëse realisht është Çer (dhe për efekt lehtësie në shqiptim shkon në Xher), në arvanitishten e Moresë do të thotë i zgjuar, i lëvizshëm, ‘djall’. Dhe këtë përfundim tiniin që e mbështeti edhe botuesi Ambrosios Dedemadhis, e quaj më të saktë nga versioni tjetër i po këtij studiuesi, sipas të cilit pjesa e parë e mbiemrit ishte Xher që buron nga rënja e fjalës arvanitase i Zi (të zes, u nxi)…

Përtej kësaj, duhet ditur se mbiemrat e shtresave të thjeshta arvanitase vinin rëndom nga nofkat e ngulura në vite, dhe vetëm familjet e pasura, oxhaqet e vjetra apo personalitetet e shquara merrnin nga populli mbiemra nderi. Kështu Konstandin Paleologun, perandorin e fundit të Bizantit, bashkëluftëtarët e tij arvanitas dhe populli e quanin Dragashi – Dragoi i vogël. Por nuk mund të përjashtohet që, në epokën kur përmenden për herë të parë Çergjinët në Mesini, rreth viteve 1500, i pari i tyre të ketë marrë një mbiemër nderi. Gjithsesi, nëse për pjesën e parë të mbiemrit të Çergjinëve mund të ketë paqartësi, nuk ka asnjë dyshim për të dytën. Emri Gjin ishte ndër më të përhapurit mes arvanitëve në epokën e popullimit masiv të Peloponezit prej tyre. Të shumtë janë ata që mbështesin tezën se emri Gjin vjen në fakt nga Jani. Mendimi im është se këta dy emra nuk kanë asnjë lidhje mes tyre. Jani e ka origjinën nga emri hebraik Johanan dhe u përhap në Europë bashkë me krishtërimin. Ndërsa Gjini ka origjinë arkeolirike dhe besoj se është i njëjtë me emrin arkeolirik Gënth, që autorët grekë e romakë e kanë përmendur si Gent.

GRATË E KOLLOKOTRONËVE

Kollokotronët, Boçkatët ose Çërgjinët apo Bithgurët, jetonin në një zonë tipike arvanotase të Moresë “arvanitase”, midis Mesinisë dhe Arkadisë. Edhe gratë që ata marrin janë arvanitase, dhe nuk mund të ishte ndryshe,s epse ishte ligj i pashkelur deri pak vite më parë, që arvanitasi të amrtohej me arvanitase. Popujt e tjerë bënin martesa brenda besimit fetar, ndërsa arvanitët maroheshin Brenda racës, qoftë dhe me fe të ndryshme! Prandaj themi se fara arvanitase as që bënte vaki të përzihej.

Historianët tanë dhe dhespotët e patriarkët e vjetër e quanin mëkat që i krishteri të martohej me një myslimane; dhe për arvanitasit myslimanë rezervuan termin jo vetëm antihistorik, por edhe të pabesë “turkallvanos”, që të krijon përshtypjen e një populli nënprodukt i përzierjes mes turqve dhe shqiptarëve, çka për arvanitët është kryekëput e pavërtetë. Nga ana tjetër, arvanitasit e krishterë i quajtën helenë, dhe me këto sajesa u ndërtua kaosi historik grek i pas revolucionit dhe kjo injorancë e sotme qesharake për historinë.

Kështu, gruaja e të parit të Kollokotronëve është nga fshati arvanitas Rupaqi i Mesinisë. Gjyshja e Theodhor Kollokotronit është nga fshati arvanitas i Arkadisë, Hrisovici (ka kuptimin viçi i artë).Vetë Kollokotroni martohet me Ekaterina Karuzon nga Leondari i Arkadisë (Karuzo dhe Karuso janë shumë arvanitas të Greqisë dhe Italisë së jugut). Djali i tij, Panoja, martohet me bijën e arvanitases së madhe Bubulina, e kështu me rradhë.

TË AFËRMIT E KOLLOKOTRONËVE

Le të shohim edhe lidhjet familjare dhe të afërmit e Kollokotronëve. Ata kishin lidhje familjare me:

-Ndretë e Trifilisë. Me këta, me Ndretë heroikë, Plaku i Moresë do të kryejë me sukses të gjitha misionet më të rëndësishme luftarake. Dhe Ndretë janë arvanitas të kulluar. Në fshatrat Sulimohoria të Trifilisë,

prej nga e kanë prejardhjen ata, edhe sot e kësaj dite flasin arvanitishten.

-Nip i Kollokotronit ishte Nikitara Stamatelopulos ose Turkofagu. Nikitarai vjen nga fshati Turkoleka e Megalupolit të Arkadisë, dhe pseudonimi i tij ishte pikërisht Turkolekas, pra sipas origjinës. Nuk e dimë me siguri nëse ky emër u shndërrua në Turkotagos, por është fakt që Nikitarai i ndjeshëm, ishte realisht shfarosës i turqve. Por ky pseudonim duhet të ketë qenë një kombinim i zgjuar dhe i qëlluar i emrit Turkolekas. Mbase emri në fjalë kuptohej si… origjinë turke. Por në fakt Turkolekas nuk ka kuptim tjetër veçse Leka mysliman (Leka, emër i zakonshëm arvanitas, shkurtim i Aleksandrit). Ndonjë arvanitas i quajtur Lekë, mesa duket u vendos në atë zonë dhe u bë krijuesi i parë i fshatit të Nikitarait. Le të shënojmë këtu se në epokën e pushtimit turk, me termin “turk” në Greqi nuk nënkuptohej vetëm turku në kombësi, por çdo besimtar mysliman. Turqit ‘par excellence’ të Anadollit, i quanin halldupë.

-Të tjerë të afërm e bashkëluftëtarë të Kollokotronëve ishin Plaputejtë. Ne njohim plakun Koli Plaputa dhe të birin Dhimitër, i cili u dënua me vdekje bashkë me Kollokotronin nga bithshoshët (njerëzit pa bythë. shën. i përkth.) që shtinë në dorë Greqinë për llogari të fuqive europiane. Koli Plaputa ishte arvanitas nga fshatrat e Trifilisë. Pas vrasjes së një “turku” të zonës, thonë historianët tanë fjalamanë; i një arvanitasi mysliman, them unë, sepse turku nuk vinte dot këmbë në fshatrat arvanitase dhe as do gjeni një ofiqar turk në këto fshatra – Koli iku dhe u vendos në Palumba të Jortunisë. Këtu, sërish mbetet për t’u interpretuar kuptimi i Plaputas. Përgjigjen e gjeta tek studimi që kishte bërë Theodhor Kollokotron Trimi, i mbiquajtur Falezi, nip i Plakut të Moresë, botuar në gazetën Akropolis të 1881-it, faqe 732. Këtu, ai e quan plakun Koli Plaputa edhe“Palumbioti”, pra ai që vjen nga Palumba. Por kjo fjalë në gjuhën arvanitase, si dhe në gjuhët latine, do të thotë pëllumb. Me dallimin e vetëm se në arvanitisht zanoret tentojnë të bien dhe Palumbioti bëhet Plumbiot, Plmbiot. Prej këtej rrjedh Plamputas dhe, më greqisht akoma, Plaputas.

KOLLOKOTRONI DHE VËLLAMËT

Përtej lidhjeve fisnore e familjare, Kollokotronët krijuan dhe forcuan lidhje vëllazërimi, sërish me arvanitas! Vëllazarimi dhe vlamëria janë fjalë dhe dukuri arvanitase. Vete vëllamët (Vlamidhes) përmenden në historinë tonë si grup proselitësh, anëtarësh sekretë të Filiqi Eterisë, por pikërisht prania e kësaj fjale në organizmin e Shoqërisë së Miqve flet shumë për origjinën e krerëve të saj. Kësisoj, Kollokotronët ishin vëllamë me arvanitas dhie madje jo vetëm me të krishterë, por dhe myslimanë. Sepse siç thamë, popullin arvanitas nnk e pengonte dallimi i besimit fetar, nuk e ndanin dogmat religjioze. Vetëm më pas do të binin mbi ta Patriarkana, dhespotët, historianët e llogjeve e agjentët e fuqive të mëdha, për të bërë kombin grek copë e çikë.

Vëllamët më të famshëm të Theodhor Kollokotronit ishin i krishteri Marko Boçari dhe myslimani nga Lala e Ilias, Ali Farmaqi. Me Ali Farmaqin, Kollokotroni harton planin e çlirimit të Moresë dhe sipas thënieve të vetë Plakut (shih kujtimet), projekti parashikonte një qeveri 24 anëtarëshe, me 12 të krishterë dhe 12 muslimanë. Flamuri i ri do të kishte nga njëra anë kryqin dhe nga tjetra gjysmëhënën. Por meqë sipas zakonit të kohës, Plaku Kollokotron shkruan për 12 “turq”, historianët tanë ‘gjenialë’ na interpretojnë se ai paskësh ndërmend të krijonte shtetin turko-grek! Dijeni pra, se shteti i tij do të ishte vetëm grek. Por asokohe, disave u interesonte që Greqia të kishte vetëm të krishterë, ndërsa Kollokotronit dhe popullit të tij i interesonte një komb me vetëm Qytetarë Grekë. Mbizotëruan të parët dhe u bënë kurban të dytët… Kjo është e vërteta e madhe që kemi asfiksuar, por duke e injoruar atë, nuk mund të mburremi pastaj se e njohim historinë neohelenike. Nuk ka shans të interpretojmë dot qindra e mijëra ngjarje e fakte të epokës revolucionare, para dhe pas saj, duke mbyllur sytë para kësaj të vërtete.

BASHKËLUFTËTARË TË KOLLOKOTRONËVE

Por përtej të afërmve natyralë dhe atyre të krijuar, edhe luftëtarët e Kollokotronëve, “asqerët” e tyre, ishin gjithashtu arvanitas, pa dallitn nëse qenë të krishterë apo myslimanë. Qoftë nga Morea, apo jashtë saj. Theodhor Kollokotronin do ta shohim me Ndretë e Moresë gjatë revolucionit të 1821-it. Pak vite më herët, kur ai lufton bashkë me Ali Farmaqin për ta çliruar Morenë, do të rreshtojë për këtë qëllim mbi tre mijë arvanitas çamë ngaThesprotia. Më të shumtët e tyre ishin myslimanë. Më vonë, kur të jetë në ishujt e Jonit, do të ndjekë “teknikën”arvanitase – kleft-si pirat i detit dhe do të hyjë në legjionin “greko-shqip-tar’’ siç e quajnë historianët. Tani, se cilët prej tyre ishin grekët e cilët shqiptarët, nuk do shumë mend për ta kuptuar, përderisa arvanitasve të krishterë u thoshin “grekë” dhe atyre myslimanë / shqiptarë”.

Ata çamë që u bashkuan me Kollokotronin, disa vite më herët kishin ardhur në More bashkë me famëkëqinjtë Beqarë për të mbytur me zjarr e hekur kryengritjen e nxitur nga Orlovët, por në vazhdim luftuan edhe kundër turqve. Pikërisht me këta çamë pra, ndaj të cilëve luftonte Kollokotroni, tani është bërë aleat për të njëjtin qëllim të përbashkët: të çlirojnë Morenë. Ndërsa laliotët, me të cilët në fillim ishte aleat, më vonë gjatë revolucionit do t’i linte në mëshirën e të krishterëve. Kështu erdhën punët: Luftrat e brendshme ishin rregull në këtë racën tonë. Bashkëveprimi për qëllimin e përbashkët ka qenë i rrallë, madje përjashtim nga rregulli për fat të keq. Por edhe kur athinasit, tebanët e spartanët luftonin kundër njëri-tjetrit, askush nuk pretendoi se njëri ishte grek, tjetri perso-grek e kështu me rradhë. Nëse nuk shohim historinë e re greke, në përpjekjen e vazhdueshme të këtij populli nga njëra për t’u bashkuar pavarësisht fesë, e nga ana tjetër luftën e brendshme ku e shtynin faktorët e jashtëm dhe dritëshkurtësia e vet, atëherë nuk kemi për të nxjerrë mësime.

TRADITA, ZAKONE, BESTYTNI

Duke lënë mënjanë kuptimet gjuhësore të mbiemrave të Kollokotronëve, përtej këtyre dokumenteve ekzistojnë edhe disa të tjera, njësoj të rëndësishme që i vënë vulën origjinës arvanitase të Kollokotronëve. Janë traditat dhe zakonet ende gjallë të tyre, që dëshmojnë për prejardhjen e padiskutueshme të heroit. Është veshja e tij me të nderuarën fustanellë, guna e hedhur krahëve dhe sidomos, është ajo skicë autentike e portretit të tij, e vizatuar në të gjallë nga koloneli francez Voutier, me atë“modë” të çuditshme – për ata që nuk e dinë – të kokës së rruar përpara, dhe bishtin e zgjatur luftarak të flokëve nga pas; një modë e pagabueshme arvanitase, siç shkruaja në numrin e kaluar të Besës. Po, kështu e rruanin kokën të gjithë Iuftëtarët arvanitas, qofshin muslimanë apo të krishterë. Dhe nuk bëhet fjalë për ndonjë tendencë të dikurshme që e pëlqeu edhe jo-arvanitasi Kollokotroni për ta imituar. Jo, është një traditë e rrënjosur thellë, qoftë zakon apo bindje e brendshme, që siç kam shpjeguar, ka prejardhje të lashtë. Kur Ali pasha, duke synuar të uniformizojë forcat e tij dhe t’i “europianizojë” ato, urdhëroi zgjatjen e flokëve dhe braktisjen e kësaj mode të çuditshme, ushtarët ngritën krye dhe Aliu u detyrua ta anullojë urdhërin. Historianët e “nderuar” të shtetit të lirë grek, u përpoqën ta paraqesin Kollokotronin siç ua merrte mendja. Kurrë nuk u përmend në biografitë e mëpasme se ai ishte arvantas, se fliste arvanitishten apo diçka e tillë. Në të kundërt, sajuan ikonën e dëbuesit të pamëshirshëm të arvanitasve, pikërisht me këtë përfaqësues klasik të arvanitasve të Moresë! Nuk lanë makijazh pa i bërë figurës së tij, por ama ai nuk i lejoi t’ja ndryshonin një gjë të fundit: Atë qethje të lashtë luftarake arvanitase, që e mbajti të pandryshuar deri në fund të jetës, duke rrëzuar kështu të gjitha muret prej rëre që ngritën rreth tij demagogët.

Kollokotroni dinte edhe pak shkrim dhe fliste shkel e shko edhe greqishten zyrtare. Kështu, i njëjti na thotë në kujtimet e tij se libri i tij më i dashur ishte historia e Skënderbeut (“lexova për jetën e Skënderbeut. Vepra e tij më vuri në mendime…”). Nuk ka nevojë për shumë koment. Ata që u përpoqën të ndajnë arvanitët myslimanë nga ata të krishterët, duke i quajtur të parët “turkallvanos” dhe të dytët helenë, nuk dinin ç’të bënin me Skënderbeun, të cilin populli, të krishterë e myslimanë, e quanin hero kombëtar. Populli nuk bënte dallime të tilla. Kudo ku ka arvanitas, nga Azia e Vogël, në Ballkan, në Egjipt e Italinë e Jugut, e nderojnë Skënderbeun si heroin e tyre. Ndërsa ne, të bindur nga studiuesit tanë zulmëmëdhenj, vendosëm ta shkulim nga rrënjët dhe nuk lamë demonë bizantinë – shkatërrues të grekëve si Theodhosi – pa i ngritur në qiell.

INTERPRETIMI LOGJIK

Ta mbyllim me një arsyetim të përmbysur: Përderisa është fakt historik që epokën post-bizantine e vulos me praninë e vet elementi arvanitas – dhe unë personalisht mendoj se që atëherë duhet numëruar historia e re greke; përderisa e dimë se ata që u përballën me turqit pas shkatërrimit të Konstandinopojës janë arvanitasit, nga kryearhondi arvanitas i Manit Krokondhil Kladha; tek udhëheqës si Petro Bua Sklepa; që mbrojnë deri në fund Morenë të vetëm dhe disa syresh detyrohen të mërgojnë në Italinë e Jugut me shpresën e kthimit, duke kënduar të famshmen këngë nostalgjike “Moj e bukura More”; përderisa dhe Moreja e atëhershme mbiquhej Moreja arvanitase dhe banohej në shumicë nga arvanitas; atëherë shtrohet pyetja: Si dhe kur pushoi së qeni arvanitase Morea? Mos që kur arvanitët e Arkadisë, fjala vjen, pushuan së foluri gjuhën e tyre dhe i ndërruan mbiemrat arvanitas me prapashtesat zvogëluese -opulos dhe -pulos, që të mos duket se Morea është arvanitase? Epo, nëse në epokën e Kollokotronëve (1500-1800) Morea ka qenë arvanitase në mënyrë të padyshimtë, atëherë objekt vërtetimi nuk do të ishte nëse Kollokotroni është arvanitas, por nëse nuk është! Pra,dyshuesit e origjinës arvanitase te tij do të duhej të ofronin prova për të mbështetur pretendimin e tyre, dhe jo e kundërta.

Shumëçka na e kanë mbajtur fshehur, por e vërteta kërcen e del në shesh, prej andej nga nuk u shkon në mendje varrosësve të saj…/dita

Studiuesi Agron Dalipaj thotë se shqipja është “ADN-ja e të gjitha gjuhëve indo-evropiane” dhe për këtë përmendi argumentet e tij. I ftuar në emisionin e “Abc-ja e mëngjesit”, Dalipaj tha se kërkimet e tij shkencore nuk janë marrë në konsideratë nga Akademia e Studimeve Albanalogjike dhe ajo e Shkencave dhe se sipas tij, fakti që e quajnë gjuhën tonë të huazuar, përbën një tradhti dhe përkrah ideologjinë serbe.

“E gjithë puna ime nuk mbështetet në ndonjë ndjenjë patriotike për të vërtetuar se shqipja është qendra e gjuhëve indo-evropiane, por nga kërkimet e mia rasti është fatlum për gjuhën shqipe sepse përmban elementin bazë, ADN-ja e të gjitha gjuhëve indo-evropiane. Kam ndërtuar tabelën e embriomorfemave që ka spektrin sematik të bashkëtingëlloreve dhe nëse i bashkojmë me të gjitha zanoret, krijohen 7 kuptime. Në gjuhët e tjera nuk ndodh kjo. Gjuha që është më afër shqipes është latinishtja.”, tha ai.

“Mendoj se kanë një axhendë që nuk e kanë shpallur. Fakti që ata e nxjerrin shqipen 93 përqind të huaj ku në librat e tyre thonë që është një gjuhë e huaj, këtë e bëjnë pa u mbështetur fare në shkencë. Kjo është në favor të ideologjisë serbe që shqiptarët nuk kanë gjuhën e tyre dhe të mbledhur nga popujt e tjerë. Kjo i jep krahë ideologjisë serbe për t’i quajtur shqiptarët të ardhur në Ballkan. Akademitë i mëshojnë tezës serbe.”, shton Dalipaj.

SHKRIMET ARKEOLOGJIKE ANTIKE FLASIN SHQIP DHE JO GREQISHT

GJUHA SHQIPE ÇELËSI NË LETËRSINË GJUHËSORE DHE ETNOGRAFIKE GREKO – -LATINE

Guri që flet shqip dhe ‘tronditi’ Greqinë fallco të sajuar:

NË GUR ESHTË SHKRUAR: Ne nuk largohemi nga toka jonë, me këtë rrojmë, këtu hapim varret

__________________________________________

Faqe 45

Do të jetë më e lehtë të konfirmojmë mendimin tonë për origjinën e shqiptarëve, pasi kjo gjuhë është mbajtur konstante në tiparet e tij më të mëdha ndër shekuj e deri më sot, sipas fakteve historike.

Siç e ka parashikuar tashmë shkencëtari gjerman Muller, shqipja do të na japë çelësin e zgjidhjes së disa problemeve që lidhen me letërsinë gjuhësore dhe etnografike greko-latinike.

I emëruar Pelaka Skype ose nga shqiptarët që jetojnë në Epir, Shqipëri, Maqedoni dhe Itali, arbër nga shqiptarët në Greqi, ky dialekt është formuar nga disa mijëra fjalë dhe njërrokëshe dyrrokëshe, rrënjë të thata dhe të thata pa parashtesa ose prapashtesa disa përjashtime.

Duke përjashtuar fjalët neopelasgjike, latine ose greke, turqisht, sllave ose të tjera, skeleti shfaqet në idiomën e tij të lakuriqësisë i fortë, pothuajse eolodorien ose erë, duke iu afruar në fakt të gjitha dialekteve në epigramet e gdhendura të vjetra ose të kënduara nga rapsodët dhe Aedes

Faqe 49

Rapsoditë tek Homeri, me gjithë korrigjimet e nënkuptuara nga athinasit, tek shqiptarët homerikë gjejmë shumë fjalë në përdorim, gjë që argumenton lashtësinë e shqiptarëve.

Faqe 57

Shqiptarët më në fund vajtojnë të vdekurit e tyre në mënyrën homerike gratë (data, shqip-oAoXu xXatmoi;, oXoXi5Ço>), duke përsëritur fjalët izi, oïzi = e zezë, e pakënaqur.

Homeri e përdori këtë fjalë dikur oizôc Çuditërisht, fjalën zi, Zia e kthente në çdo moment në mbishkrimin arkaik të gjetur në Lemnos, të cituar nga i nderuari Dr. Apostolides.

Kjo fjalë do të thotë në shqip varr ende zi dhe frazë na zia erd era që ne erdhëm në zi.

Çfarë i shtyn disa shkencëtarë të argumentojnë se gjuha e mbishkrimit i ngjan shqipes, kjo relike e pellazgjishtes, veçanërisht pasi ishulli Lemnos ishte shtëpia ekskluzive e pellazgëve deri në kohën e Miltiades, i cili pushtoi.

Konkluzioni:

Përfshirja e ishullit Lemnos është shkruar në gjuhën pellazge, pellazgët nuk u përthitën plotësisht dhe ata janë kthyer me pasardhësit e tyre, shqiptarë apo shqiptarë, si dhe historia dhe prova gjuhësore.

______

Burimi:

• texts Bulletin by Institut égyptien, Topics Egypt
• Publisher Le Caire [etc.] Impr. de l’Institut français d’archéologie orientale [etc.]
• Collection robarts; universityofottawa; toronto
• Contributor Robarts – University of Toronto
• Language French
• Volume 3-4 ser.4
• Superseded in 1918 by Institut d’Égypte, Cairo (1918- ). Bulletin

_______

Libri i plot dixhital:

https://archive.org/det…/s4bulletin03inst/page/n3/mode/1up

Suzana Shehu ishte ende një adoleshente, kur u largua nga shtëpia e saj. Historia e trishtë e Suzanës nis në fillimin e viteve 1990.

Në atë kohë Suzana, e cila është nga Krutja e Lushnjes dashurohet me mësuesin e matematikës Aleksandër Vogli.

Mësuesi i saj kishte shumë vite diferencë nga Suzana. Ajo ishte 15 vjeç kurse ai ishte 35 vjeç.

Prindërit e vajzës tregojnë se ata e mësuan vonë se bija e tyre ishte në një lidhje me mësuesin e saj.

Madje Suzana Shehu shkoi pa dijeninë e dy prindërve të saj në shtëpinë e mësuesit të saj. Me të ajo jetoi afër për një vit.

Më pas Aleksandër Voglin e shkarkuan nga detyra. Nëna e saj gjatë harkut kohor të një viti e takoi vajzën e saj vetëm dy herë fshehurazi, sepse mentaliteti në atë kohë ishte shumë i ashpër.

Një të diel Suzana doli nga shtëpia e Aleksandrit në drejtim të pa ditur. Në atë kohë u tha se ajo ishte bashkëfshatarët atë ditë në një dasmë të një kushëriri të Aleksandrit.

E që nga ajo ditë nuk dihet më asgjë për fatin e Suzanës. Ajo sot duhet të jetë 43 vjeç.

Familjarët e Suzanës fajësojnë Aleksandrin për zhdukjen e të bijës.Ata thonë se ai mund ta ketë trafikuar vajzën në shtetin grek.

Ndërsa Aleksandri ndodhet në Amerikë prej 15 vitesh, ndërsa për fatin e Suzanës s’dihet më asgjë.Babai i saj u largua nga kjo jetë pa e mësuar se ku ishte vajza e tij dhe mbi të gjitha nëse ajo jeton ende.

Një grua u shokua kur bleu një paketë cigaresh dhe pa se fotografia e përdorur si mesazh paralajmërues ishte ajo e babait të saj që kishte ndërruar jetë.

Nëna e dy fëmijëve Jodi Charles, u tmerrua kur vajza e saj 14 – vjeçare mori paketën në dorë dhe njohu gjyshin e saj.

42 vjeçarja u shpreh e revoltuar që imazhi i të atit ishte përdorur për diçka të tillë.

Ajo tha se ishte ‘110 përqind’ e sigurt që fotografi ishte e babait të saj David Ross, i cili ndërroi jetë në moshën 66 – vjeçare në 2015-ën

dhe se nuk ka shanse që ajo të ketë dhënë leje për përdorimin e fotos së tij.

Ai kaloi 10 muaj në spitalin Basildon, të Essex, pasi u shtrua në 2014 -ën dhe qëndroi në kujdes intensiv për shumë kohë.

Gruaja tha se dikush i ka bërë atij foton në fjalë. Në të shfaqet një burrë pa ndjenja në një shtrat spitali me tub frymëmarrje në gojë.

Por stafi i spitalit i ka hedhur poshtë pretendimet e 42 – vjeçares, ndërsa Komisioni i Bashkimit Europian thotë se imazhi është i dikujt tjetri, por Jodi kërkon prova.

Kjo foto është një prej 42 imazheve të përdorura në paketat e duhanit si shenjë paralajmëruese për rrezikun që i shkakton ai shëndetit.

Këto imazhe janë pjesë e ligjeve të Bashkimit Europian, në përpjekje për të ulur numrin e duhanpirësve.

Ky është momenti i zymtë kur ceremonia martesore e një çifti gati sa nuk dështoi.

Pasi ceremonia u ndërpre nga rënkimet se.ksuale të një gruaje.

Nusja ishte duke ecur drejt altarit kur gjithçka u ndërpre nga zëri i asaj gruaje në sfond.Të pranishmit shpërthejnë në habi e më pas edhe në të qeshura.

Po dikush tregohet i shkathët dhe e ndalon shpejt zërin që vinte nga fonia e muzikës.

Një video e incidentit gazmor që ka ndodhur në Brazil u nda në mediat sociale dhe tani është përhapur në mbarë botën.

Çifti kishte vendosur të shkarkonte muzikë nga interneti në një orvatje për të kursyer para dhe për të mos angazhuar muzikantë në ceremoni.

Media lokale njoftoi se zhurma ero.tike nuk arriti të prishë ceremoninë dhe dita e madhe e çiftit brazilian vazhdoi pa ndonjë incident tjetër të pahijshëm.

Disa foto janë duke bërë xhiro nëpër botë, te ksa një dhëndër shihet duke dhu nuar fiz ikisht gruan e tij në ditën e dasmës.

Mediat e huaja shkruajnë se arsyet e kon fli ktit ende nuk dihen.

Mendohet se pro blemi ka lindur pasi burri ka shkuar të marrë nusen në shtëpinë e mamasë.

Në videon e pu blikuar tregohet se ç ifti ka hapur krahun buzë rrugë dhe kanë dalë të dy.

Në këtë moment dhëndri ka nisur ta rra hë nusen e cila dëgjohet teksa qan.

Pavarësisht ndë rhyrjes së të afërmve të saj, dhëndri ushtroi dh unë mbi nusen, ndërsa momentet janë kapur nga një qytetar me telefon celular.

Në shekullin 21, mund të jetë një tronditje kur del në një restorant apo pijetore që pranon vetëm para,

duke ju lënë me vetëm një alternativë – të dalësh në rrugë dhe të kërkosh për një bankomat.

Dhe kjo është pikërisht ajo që u kishte ndodhur tre djemve që kishin vizituar restorantin Kilimandjaro në Middlesbrough më 8 dhjetor.

Pasi shijuan ushqimin e tyre, ata gjetën veten në një situatë të vështirë, kur u ishte thënë se nuk mund të paguajnë me kartelë banke.

Treshja pastaj nxituan për të kërkuar një bankomat, por të rinjtë, të cilët nuk ishin nga zona, shpejt e kuptuan se treni i fundit i tyre ishte gati të largohej, transmeton telegrafi.

Të hutuar, ata u futën në stacionin më të afërt të trenit dhe më pas harruan rreth faturës për ushqimin e tyre.

Për fat të mirë për pronarin Kilimandjaro, Apollo Apollinaire, fatura e tyre nuk ishte shumë e shtrenjtë dhe kështu ai kishte vendosur të mësonte nga ky gabim.

Duke folur për mediat e huaja, ai kishte thënë: Përjetova një përvojë të keqe. Zakonisht njerëzit nuk dalin të kërkojnë si një grup për një bankomat.

I thash stafit tim që tjera herë të mos lejojnë që të gjithë klientët të largohen, pa e paguar faturën”.

Megjithatë, pikërisht kur pronari mendoi se kishte humbur besimin në njerëzit, në adresë së tij vjen një zarf, brenda së cilës gjendeshin një letër dhe 40 funte.

Në letrën që ishte nga tre të rinjtë ishte shpjeguar pikërisht se çfarë kishte ndodhur dhe pse ata nuk u kthyen në restorant.