Media britanike Britannia Daily i ka kushtuar një intervistë deputetes së pavarur Marjana Koçeku, e cila ka lëshuar disa nga kritikat më të forta deri më tani ndaj qeverisë së kryeministrit Edi Rama dhe klasës politike shqiptare.
Artikulli i plotë:
Marjana Koçeku, një nga deputetet më të reja të Shqipërisë dhe një ish-anëtare e grupit parlamentar të Partisë Socialiste në pushtet, i ka thënë Britannia Daily se lëvizja masive e protestave në vend pasqyron një “krizë më të thellë besimi” midis qytetarëve dhe institucioneve politike – dhe u ka dërguar një mesazh të drejtpërdrejtë demonstruesve: “Nuk jeni vetëm”.
Koçeku, e cila zuri vendin e saj në parlament shtatorin e kaluar përpara se të largohej nga Partia Socialiste në pushtet për t’u ulur si deputete e pavarur, tha se zhgënjimi në rritje me mënyrën se si ushtrohet pushteti brenda politikës shqiptare në fund e çoi atë të shkëputej nga radhët. Largimet nga partitë kryesore politike të Shqipërisë janë relativisht të rralla – veçanërisht midis deputetëve të sapozgjedhur nga shumica qeverisëse – duke e bërë vendimin e saj një akt të rrallë pavarësie politike në politikën bashkëkohore shqiptare. Komentet e saj janë veçanërisht të dukshme sepse vijnë nga një politikane që deri vonë ulej në bankat e qeverisë dhe tani është një nga zërat e paktë të pavarur të parlamentit. Si një nga anëtaret më të reja të parlamentit, Koçeku tha se ajo i kuptonte veçanërisht aspiratat e demonstruesve kryesisht të rinj, shumë prej të cilëve besojnë se sistemi politik i Shqipërisë nuk pasqyron më shqetësimet e tyre.
Vërejtjet e saj ofrojnë një pamje të rrallë të zhgënjimit në rritje brenda shumicës qeverisëse të Shqipërisë në një kohë kur vendi po përjeton një nga lëvizjet më të mëdha protestuese në vite.
Pasi hyri në Parlament më pak se një vit më parë, vendimi i Koçekut për t’u shkëputur nga shumica qeverisëse ka tërhequr vëmendje të veçantë për shkak të moshës së saj dhe shpejtësisë me të cilën ajo u zhgënjye nga sistemi politik.
Vendimi i Koçekut është veçanërisht i rëndësishëm sepse ajo u zgjodh si pjesë e shumicës qeverisëse të Partisë Socialiste të Kryeministrit Edi Rama përpara se të vendoste të shkëputej nga radhët dhe të vazhdonte si deputete e pavarur. Si e pavarur, ajo nuk është më e detyruar nga disiplina partiake dhe thotë se do të votojë sipas ndërgjegjes së saj dhe interesave të zgjedhësve të saj.
“Parlamenti shumë shpesh funksionon si një vend ku vendimet e partisë thjesht miratohen në vend që të shqyrtohen vërtet,” i tha ajo Britannia Daily. “Një nga përgjegjësitë themelore të një deputeti është të ushtrojë gjykim të pavarur në emër të qytetarëve që e kanë zgjedhur. Në praktikë, megjithatë, disiplina partiake shpesh merr përparësi mbi interesin publik.”
Në intervistën e saj me Britannia Daily, Koçeku iu rikthye vazhdimisht temave të llogaridhënies, ripërtëritjes demokratike dhe nevojës për një brez të ri lidershipi politik.
‘Protestat e përforcuan vendimin tim’
Largimi i Koçekut nga partia qeverisëse vjen në sfondin e një prej lëvizjeve më të rëndësishme qytetare në historinë e kohëve të fundit të Shqipërisë, me dhjetëra mijëra njerëz, kryesisht të rinj, që dalin në rrugë në demonstrata paqësore duke kërkuar llogaridhënie, transparencë dhe reformë demokratike. Protestat janë bërë një nga zhvillimet politike përcaktuese në Shqipëri në muajt e fundit, duke tërhequr një brez qytetarësh që thonë se ndihen të padëgjuar nga strukturat tradicionale politike të vendit.
Ajo tha se protestat nuk shkaktuan largimin e saj nga partia – por e përforcuan atë fuqishëm.
“Protestat kanë qenë ndër lëvizjet qytetare më frymëzuese që kam parë, jo vetëm në Shqipëri, por në Evropë vitet e fundit”, tha ajo. “Kur dhjetëra mijëra qytetarë mobilizohen në mënyrë paqësore për të kërkuar llogaridhënie dhe ndryshime demokratike, përfaqësuesit e zgjedhur kanë detyrë të dëgjojnë.”
Çështjet e ngritura nga demonstruesit – llogaridhënia e qeverisë, mbrojtja e mjedisit, transparenca mbi projektet e mëdha të zhvillimit dhe kostoja në rritje e jetesës – ishin, tha Koçeku, “të njëjtat shqetësime” që e kishin çuar atë të vinte në pikëpyetje drejtimin në të cilin po shkonte Shqipëria. Në vend që ta shihte lëvizjen me alarm, ajo e përshkroi atë si një burim optimizmi.
“E shoh këtë lëvizje si një shenjë shprese dhe jo dëshpërimi,” tha ajo. “Ajo tregon se njerëzit nuk kanë hequr dorë nga demokracia – përkundrazi, ata po kërkojnë që ajo të funksionojë më mirë.”
‘Është vetëm çështje kohe’
Në një nga zbulimet më të habitshme të intervistës, Koçeku sugjeroi që të tjerët brenda establishmentit politik të Shqipërisë mund ta ndjekin përfundimisht shembullin e saj – një pretendim që ka të ngjarë të shkaktojë shqetësim brenda Partisë Socialiste.
“Nga bisedat dhe vëzhgimet e mia, besoj se ka një shqetësim në rritje brenda disa pjesëve të establishmentit politik të Shqipërisë,” tha ajo. “Ndjej se jo të gjithë janë të kënaqur me drejtimin aktual të udhëheqjes politike, edhe nëse shumë zgjedhin të mos i shprehin këto shqetësime publikisht.”
Ajo shtoi: “Unë besoj se është vetëm çështje kohe para se më shumë politikanë të gjejnë guximin të flasin hapur dhe të veprojnë sipas bindjeve të tyre. Demokracitë e shëndetshme varen nga individë që janë të gatshëm të mbrojnë bindjet dhe idetë e tyre mbi komoditetin e përgjithshëm politik.”
Sa i përket ish-kolegëve të saj në Partinë Socialiste, Koçeku ishte e shkurtër. “Nga kjo pikë e tutje, i gjithë komunikimi midis nesh do të kryhet përmes kanaleve zyrtare,” tha ajo. “Nuk kam pasur asnjë kontakt me asnjërin prej tyre.”
Një krizë besimi – dhe një thirrje për një rivendosje politike
Koçeku argumentoi se protestat nuk janë thjesht një përgjigje ndaj politikave specifike, por një simptomë e diçkaje shumë më themelore: një prishje e besimit midis qytetarëve shqiptarë dhe institucioneve që supozohet t’u shërbejnë atyre.
“Shumë shqiptarë mendojnë se vendimet politike merren gjithnjë e më shumë pa konsultime kuptimplote publike dhe se institucionet po bëhen më pak të përgjegjshme ndaj njerëzve të cilëve duhet t’u shërbejnë,” tha ajo. “Kur qytetarët humbasin besimin se shqetësimet e tyre mund të adresohen përmes kanaleve të zakonshme politike, ata natyrshëm kërkojnë mënyra të tjera demokratike për t’i bërë zërat e tyre të dëgjohen.”
Ajo argumentoi se reformat nuk mund të jenë të besueshme nëse udhëhiqen nga e njëjta kulturë politike kundër së cilës qytetarët po protestojnë, duke sugjeruar se establishmenti aktual politik nuk ka më besimin e nevojshëm për të sjellë ndryshime kuptimplote. Rindërtimi i këtij besimi, tha ajo, do të kërkonte shumë më tepër sesa njoftime politikash.
“Rindërtimi i besimit do të kërkojë më shumë sesa ndryshime politikash,” tha ajo. “Kërkon një kulturë të ndryshme politike — një kulturë të bazuar në transparencë, institucione më të forta demokratike, respekt për sundimin e ligjit dhe një gatishmëri për të dëgjuar qytetarët edhe kur mesazhi i tyre është i pakëndshëm.”
‘Kjo qeveri nuk mund ta bëjë — as elita e vjetër politike nuk mund’
Koçeku argumentoi se Shqipëria nuk ka nevojë vetëm për një ndryshim qeverie, por për një brez krejtësisht të ri udhëheqësish të përkushtuar ndaj llogaridhënies, transparencës dhe dialogut demokratik. Përfundimi i saj ishte i pakursyer.
“Ajo që i duhet Shqipërisë nuk është thjesht një ndryshim individësh, por një ripërtëritje e të gjithë kulturës politike. Elita politike, funksionimi i institucioneve tona dhe mentaliteti që ka formësuar qeverisjen për dekada të tëra kërkojnë reforma të thella.”
Ajo vazhdoi: “Ndryshimi i qëndrueshëm nuk do të vijë nga zëvendësimi i një grupi aktorësh politikë me një tjetër nëse të njëjtat praktika dhe mentalitet mbeten të paprekura. Shqipëria ka nevojë për një brez krejt të ri lidershipi që përqafon llogaridhënien, transparencën, dialogun demokratik dhe shërbimin publik si parime themelore të qeverisjes.”
Dhe pastaj, me një qartësi që la pak hapësirë për paqartësi: “Kjo qeveri nuk mund ta bëjë, as elita e vjetër politike nuk mundet.”
Vërejtjet janë ndër kritikat më të ashpra të Koçekut deri më tani ndaj establishmentit politik të Shqipërisë që kur u bë deputete e pavarur.
‘Tani keni një mndat në Parlament’
Mesazhi i Koçekut për protestuesit që kanë mbushur rrugët e Shqipërisë ishte i drejtpërdrejtë dhe personal.
“Zërat tuaj kanë rëndësi dhe nuk duhet të besoni kurrë se angazhimi paqësor qytetar është i kotë”, tha ajo për Britannia Daily. “Nuk jeni vetëm — madje keni një mandat në parlament tani.”
Ajo zbuloi se shumë protestues e kishin ftuar personalisht të bashkohej me demonstratat në rrugë, të cilat i përshkroi si “një shenjë besimi që e vlerësoj thellësisht”. Që nga njoftimi i vendimit të saj, Koçeku tha se ka marrë mijëra mesazhe nga qytetarë të zakonshëm, anëtarë të diasporës shqiptare, akademikë dhe figura publike, shumë prej të cilëve i thanë se masa e saj kishte ripërtërirë besimin e tyre se politika mund të udhëhiqet ende nga parimet dhe jo nga përshtatshmëria politike.
“Forca e këtij reagimi pasqyron faktin se një vendim i tillë është shumë i pazakontë në politikën shqiptare”, tha ajo. “Ai ka sfiduar një kulturë politike të gjatë dhe ka hapur një diskutim më të gjerë publik rreth pavarësisë politike, llogaridhënies dhe përgjegjësisë së përfaqësuesve të zgjedhur për t’i vënë qytetarët përpara interesave të partisë.”
“Revolucioni i Flamingo-ve” i Shqipërisë
Shqipëria ka parë disa nga demonstratat e saj më të mëdha dhe më të qëndrueshme në vitet e fundit, me dhjetëra mijëra njerëz që kanë dalë në rrugë në Tiranë dhe qytete të tjera duke kërkuar llogaridhënie më të madhe qeveritare, transparencë dhe reformë demokratike. Lëvizja, e quajtur gjerësisht “Revolucioni i Flamingo-ve”, fillimisht filloi si një fushatë mjedisore kundër zhvillimeve të diskutueshme të turizmit luksoz në ishullin e Sazanit dhe gadishullin e afërt të Zvërnecit, projekte të mbështetura nga investitori amerikan Jared Kushner, dhëndri i Presidentit të SHBA-së Donald Trump, dhe gruaja e tij Ivanka Trump.
Zhvillimet, të cilat përfshijnë plane për resorte luksoze në zona të ndjeshme ndaj mjedisit pranë Peizazhit të Mbrojtur Vjosa-Nartë, kanë tërhequr kundërshtim të ashpër nga ambientalistët, banorët vendas dhe anëtarët e diasporës shqiptare, të cilët kanë frikë nga dëmtimi i ekosistemeve të mbrojtura dhe akuzojnë qeverinë se po i jep përparësi interesave të investimeve të elitës mbi shqetësimet publike.
Ajo që filloi si kundërshtim ndaj projekteve të resorteve është zhvilluar që atëherë në një lëvizje më të gjerë proteste kundër korrupsionit të dyshuar, kapjes së perceptuar të shtetit, mungesës së transparencës dhe frustrimit në rritje me establishmentin politik të Shqipërisë. Protestuesit kanë bërë thirrje për reforma të thella politike dhe, në disa raste, dorëheqjen e Kryeministrit Edi Rama, duke argumentuar se demonstratat kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa një projekt të vetëm zhvillimi dhe në vend të kësaj përfaqësojnë një kërkesë për një kulturë të re politike të ndërtuar mbi llogaridhënien dhe besimin publik.
