Duke nisur nga 1 janari 2026, në tregun e sigurimeve në Shqipëri do të hyjë në zbatim sistemi bonus-malus për sigurimin e detyrueshëm motorik për përgjegjësitë ndaj palëve të treta, një ndryshim i rëndësishëm që pritet të ndikojë drejtpërdrejt në koston e policave për drejtuesit e mjeteve.
Ky sistem synon të vendosë një lidhje më të drejtpërdrejtë mes sjelljes së drejtuesit në rrugë dhe primit të sigurimit që ai paguan, duke ndëshkuar ata që shkaktojnë dëme dhe duke favorizuar, qoftë edhe në mënyrë më të moderuar, ata që kanë një histori të pastër drejtimi.
Sistemi bonus-malus nënkupton se drejtuesit e mjeteve që kanë shkaktuar aksidente dhe dëme do të përballen me prime sigurimi më të shtrenjta krahasuar me tarifat aktuale. Në të kundërt, drejtuesit që nuk kanë shkaktuar dëme gjatë një periudhe të caktuar do të përfitojnë prime më të ulëta sigurimi.
Megjithatë, sipas ekspertëve të tregut të sigurimeve, ndikimi i këtij sistemi nuk do të jetë i barabartë për të dyja kategoritë. Rritja e primit për drejtuesit me histori dëmesh, të klasifikuar si “malus”, pritet të jetë ndjeshëm më e madhe, ndërsa ulja për drejtuesit pa dëme, të konsideruar si “bonus”, do të jetë më e kufizuar.
Ky ndryshim vjen pas një procesi disa-vjeçar përgatitor në nivel ligjor dhe rregullator. Në vitin 2024, Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare (AMF) miratoi rregulloren “Për përcaktimin e faktorëve të riskut që përfshihen në përllogaritjen e primit për produktet e sigurimit të detyrueshëm në sektorin e transportit”. Kjo rregullore hyri në fuqi më 1 janar 2025 dhe përbën bazën mbi të cilën kompanitë e sigurimit llogarisin primet e policave të detyrueshme motorike.
Megjithatë, edhe pse rregullorja hyri në fuqi në vitin 2025, në fazën e parë të zbatimit të saj sistemi bonus-malus nuk u përfshi ndër faktorët e riskut. Vendimi për ta shtyrë aplikimin e këtij parimi për në vitin 2026 u mor për t’i dhënë kohë tregut, kompanive të sigurimit dhe vetë drejtuesve të mjeteve që të përshtateshin gradualisht me ndryshimet e reja. Kështu, viti 2026 shënon momentin kur bonus-malus do të fillojë të ketë efekt konkret në çmimin e sigurimit të detyrueshëm motorik.
Aktualisht, në përllogaritjen e primit të sigurimit, kompanitë e sigurimit marrin në konsideratë një sërë faktorësh kryesorë risku. Ndër më të rëndësishmit është historiku i dëmeve, i cili përfshin edhe rastet kur drejtuesi ka shkaktuar aksident, por nuk është i shënuar si shkaktar në policën e sigurimit.
Po ashtu, në llogaritje përfshihen fuqia motorike e mjetit, mosha e të siguruarit, eksperienca e tij në drejtimin e mjetit motorik, si dhe fakti nëse mjeti përdoret nga një individ apo nga një subjekt juridik.
Faktorë të tjerë që ndikojnë në çmimin e primit janë qarku i regjistrimit të mjetit, i cili lidhet me frekuencën e aksidenteve në zona të caktuara, si dhe vjetërsia e mjetit, pasi mjetet më të vjetra konsiderohen zakonisht me risk më të lartë. Me hyrjen në fuqi të sistemit bonus-malus, historiku i dëmeve do të marrë një peshë edhe më të madhe në përllogaritjen finale të primit, duke e diferencuar më qartë koston mes drejtuesve “të kujdesshëm” dhe atyre “problematicë”.
Aplikimi i sistemit bonus-malus është i parashikuar edhe në ligjin “Për sigurimin e detyrueshëm në sektorin e transportit”, i cili ka hyrë në fuqi që në vitin 2021. Megjithatë, ligji e përcakton bonus-malus si një të drejtë të kompanive të sigurimit dhe jo si një detyrim të detyrueshëm për t’u zbatuar në mënyrë uniforme. Kjo do të thotë se, edhe pse sistemi hyn zyrtarisht në fuqi, mënyra konkrete e aplikimit dhe shkalla e diferencimit të primeve mund të ndryshojë nga një kompani sigurimi tek tjetra.
Në përfundim, hyrja në fuqi e sistemit bonus-malus nga 1 janari 2026 pritet të sjellë ndryshime të rëndësishme në tregun e sigurimeve motorike, duke nxitur përgjegjësi më të madhe te drejtuesit e mjeteve dhe duke penalizuar më fort ata që shkaktojnë dëme. Ndërkohë, drejtuesit me histori të pastër pritet të përfitojnë, edhe pse në një masë më të kufizuar, nga prime më të ulëta sigurimi.
