Lajme Flesh

Me një shqipe të shkëlqyer, të cilën e ka mësuar nga dy pedagoget ruse që kishin jetuar në Shqipëri në vitet ’50, Gertruda Intrei dhe Irina Horonina, studiuesi bjellorus Aleksandër Novik rrëfen ekskluzivisht për “Shqiptarja.com” një nga zbulimet më të mëdha në Rusi të trashëgimisë kulturore shqiptare.

Në më shumë se dhjetë shekuj arkeologji, faktet e ekzistencës së një alfabeti shqip mungojnë. Mbishkrimet e zbuluara më së shumti janë ose në alfabetin latin, ose grek, dhe ka vetëm ndonjë gjurmë të pastudiuar ende të alfabeteve të vdekura të shqipes…

Por ja, në vitin 2015, arkeologu rus Dmitry Zenyuk  ka zbuluar në fshatin Margaritovo në zonën e Uzovit, Rusi, mbishkrime në gjuhën shqipe të shkruara në tulla. Në fillim, kur arkeologët zbuluan objektet me mbishkrimet shqipe, i krahasuan me Alfabetin e Elbasanit dhe u mendua se ishte një alfabet që shqiptarët e Ukrainës e kishin marrë me vete.

Për fat të keq, historia e vajtjes së një numri të madh shqiptarësh në territorin e Perandorisë Ruse, për studiuesit shqiptarë është pothuajse e panjohur. Për shumë vite, kjo histori ka qenë e panjohur, jo vetëm për shoqërinë ruse, por edhe për shkencëtarë dhe specialistë në fusha të ndryshme të disiplinave humanitare.

Zbulimi i 200  tullave ku janë ruajtur shkronja e fjalë shqipe ka tronditur tashmë opnionin shkencor, ndërkohë që sot në muzetë ruse numërohen rreth 300 copë të ngjashme. Fakti që për dy shekuj mërgimi në Rusi dhe tre shekujt të tjerë në Bullgari shqiptarët e Ukrainës kanë ruajtur identitetin, traditat dhe gjuhën shqipe, nuk ka befasuar vetëm studiuesin e njohur Aleksandër Novik, por edhe albanologë të tjerë të huaj.

Nëpërmjet kësaj interviste Aleksandër Novik zbulon një faqe të panjohur të trashëgimisë shqiptare, një monument që ruhet përtej këtij vendi dhe larg syrit të studiuesve shqiptarë apo vëmendjes së Akademisë së Shkencave të Shqipërisë…

Dhe me sa duket këtë vit, pas përpjekjeve për reformimin e Akademisë, trashëgimia e shqiptarëve të Ukrainës po merr vëmendjen e merituar. Aleksandër Novik u nderua pak ditë më parë në Tiranë me Çmimin Kombëtar të Akademisë së Shkencave për vitin 2017, për studimet e tij për shqiptarët e Ukrainës.

Për “Shqiptarja.com”, Aleksandër Novik ka rrëfyer se në Rusi ccështja e studimit të diasporës shqiptare është shumë e rëndësishme. Sipas Novik gjatë shekullit të 20-të në Rusi janë bërë zbulime dhe analiza shkencore me nivel të lartë për të folurën shqipe në  vendbanimet e jugut të Ukrainës, në rajonet e Odesas she Zaporozhies, ku nisi edhe periudha e themelimit të kolonisë së parë të “Karakurtit” që i takon fillimit të shekullit të 19-të, më saktë vitit 1811.

Intervista

Zoti Novik, çfarë ju ka nxitur ju për të pasur një kontakt me shqiptarët e Ukrainës dhe të nisnit studimet për këtë minoritet etnik?

-Në jug të Ukrainës ka katër fshatra shqiptarë. Paraardhësit e shqiptarëve të sotëm të Ukrainës kanë ikur nga krahina e Korçës dhe zonat rreth saj afërsisht. Ne supozojmë se kanë ikur pesë shekuj më përpara. Ata kanë ikur në lindje të Bullgarisë. Në rajonin e Varnës në Bullgari shqiptarët kanë jetuar afërsisht tre shekuj, edhe në fillim të shekullit të 19-të ata kanë ikur në territoret e perandorisë ruse për shkak të luftrave ruso-turke.

Deri tani ata kanë ruajtur gjuhën e tyre amtare. Kuptohet që shqiptarët që janë atje flasin shqip, kuptohet në gjuhën arkaike. Ata flasin “klisha” dhe jo “kisha”, ata flasin “gluha” e jo “gjuha”, ashtu siç flasin edhe arbëreshët e Italisë.

Ju vetë jeni ukrainas, shqiptaro-ukrainas apo rus?

-Jo nuk jam shqiptar, nuk jam ukrainas, nuk jam rus. Në fakt kam prejardhje bjelloruse, jam bjellorus, por kam lindur në  Rusi, në Magadan, në verilindje të Rusisë shumë afër nga Alaska nga Amerika e Japonia, por shkollën e mesme e kam mbaruar në Bjellorusi dhe pastaj kam vazhduar studimet e mia në Petërburg, në Universitetin shtetëror të San Peterburg dhe pas mbarimit të Universitetit kam mbaruar studimet pasunivesitare në muzeun Punskamera dhe punoj në këtë muze tani. Jam drejtor i Departamemetit të Studimeve Europiane, dhe vazhdoj të jap ligjërata në Universitetin e Shën Petërburgut.

Cili ka qenë shkaku që ju frymëzoheni nga tradita të harruara të popujve ose të vetë popujve të harruar?

-Është profesioni im. Kam mbaruar studimet pasunivesitare dhe për mua është interesanate dhe e rëndësishme që të zbulojë të studiojë ruajtjen dhe traditën e popujve ballkanikë.

Kur keni ardhur për herë të parë në Shqipëri?

-Në Shqipëri? Shumë interesante kjo. Për herë të parë unë  isha në trojet shqiptare në Kosovë në vitin 1990, dhe pastaj pas dy vjetësh në vitin 1992 kam ardhur për herë të parë në Shqipëri.

E dinit mirë shqipen që në atë kohë?

-Normale, natyrisht që e dija sepse shqipen unë e kam studiuar në Universitetin e Shën Petërburgut.

Kur ratë në kontakt me gjuhën shqipe të folur, vutë re ndonjë diferencë me atë që kishit mësuar?

-Jo. Unë e kam mësuar gjuhën shqipe me pedagogë shumë të mirë në Universitetin e Petërburgut. Për shembull Gertruda Intrei ka jetuar  këtu në Shqipëri në vitet ‘50 dhe pastaj vazhdonte të punonte në Universitetin e Petërburgut. Unë isha student i saj. Këtu në Shqipëri ka filluar studimet në fund të viteve ‘50 edhe Irina Horonina. Kur isha për herë të parë, jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Kosovë unë kam komunikuar pa problem.

Shqipëria ka jetuar në diktaturë dhe e izoluar, ju si albanolog a lejoheshit vinit në vendin tonë?

-Jo vendet tona ishin ndarë për shkak të politikës dhe para viteve ‘90 nuk mund të vija. Nuk ksistonin marrëdhëniet diplomatike, politike, tregtare e kulturore

Kur i takoni shqiptarët e Ukrainës, çfarë gjërash të veçanta keni zbuluar në karakterin e tyre dhe që u bënë përshtypje më shumë?

-Për mua është çudi që së pari shqiptarët e Ukrainës kanë ruajtur gjuhën e tyre amtare dhe vetëdijen pothuajse për pesë shekkuj, në një kohë që nuk kishin raporte me Gadishullin e Ballkanit për dy shekuj, kur u zhvendosën në Rusi dhe për mua kjo përbën një rast të veçantë dhe me shumë interes në shkencat që unë studioj. Ata kanë ruajtur gjuhën amtare dhe vetëdijen etnike.

Para tre vjetësh në një seminar të Kosovës ju shpallët se kishit zbuluar mbishkrime në një alafabet të veçantë të shqipes rreth 500-vjeçare dhe kjo  më la shumë mbresë. “Shqiptarja.com” bëri një lajm që ngjalli interes të madh tek lexuesit. Ku bazohet ky studim juaji. Si zbuluan këto dokumente?

-Këto dokumente nuk u zbuluan në territorin e Ukrainës, por në territorin e Rusisë së sotme në brigjet e detit Azov në fshatin  Margaritovo. Tre vitet e fundit unë shkova bashkë me studentët e kolegët e mi në jug të Rusisë, në brigjet e detit Azov, në rajonin e Ostovit. Në fund të sheklullit të 18-të në këtë vend ishin  në themeluar disa fshatra, domethënë Margaritovo, Epirski, Albanski, domethënë fshati i Albanëve, i shqiptarëve. Para 20 vjetësh arkeologu rus Midriz Injuk ka zbuluar disa tulla me mbishkrime të sistemit të vjetër të shqipes.

I keni ju fotografitë me këto tulla?

-Po po kemi i kemi, dhe janë zbuluar rreth 200 tulla ku janë ruajtuar shenjat e sistemit të shkrimit të vjetër të shqiptarëve, ndërsa  duke i mbledhur të gjitha zbulimet janë rreth 300 kopje të tilla. Themeluesi i fshatit Margaritovo është Margaret Bllazon, dhe për të ka pasur diskutime se është edhe me origjinë greke, por kjo ngatërrohet, sepse kanë ardhur në Rusi shqiptarë nga Shqipëria dhe shqiptarë të Greqisë, që i quanin “Arvanutë të Greqisë” dhe “Arvanutë”. Ky problem ende diskutohet. Margariti ishte njeri pasur dhe unë mendoj se ai do të bënte fare mirë ndërtime me tulla me shenja të shkronjave greke, po të ishte grek, dhe s’kishte arsye t’i bënte në një gjuhë që s’ishte e askujt aty në Rusi. Aty para disa vjetësh arkeologu rus, Dmitry Zenyuk, ka zbuluar një sistem të shkrimit shqiptar. Themeluesi i fshatit Margariti mendohet se ishte shqiptar nga Kreta dhe ai ka marrë shumë tokë nga qeveria ruse për shërbimin e tij në ushtri dhe kishte afërsht 200 kilometra tokë. Kështu ai ka organizuar një ndërmarrje të tillë që ta rrethonte një pjesë të madhe me tulla dhe në çdo tullë të kishte një shenjë, shkronjë shqipe. Në korrik do shkojmë përsëri në atë zonë dhe ndoshta do të zbulojmë artefakte të reja. Në zonën e Detit Azov nuk flitet më në gjuhën shqipe, por popullata ka mbajtur kujtime për arnautët të cilët janë themeluesit e këtij fshati dhe vendbanimet përreth.

Kur u bë lajmi për alfabetin e rrallë të zbuluar në letër, kureshtje të madhe pati edhe i ndjeri Robert Elsie, që më pyeti për burimin e lajmit, pasi ju supozonit se mund të bëhej fjalë për Alfabetin 400-vjeccar të Elbasanit. Keni biseduar për këtë ju me Elsie?

-Këto mbishkrime që janë ruajtur në këto tulla, unë mendoj se janë pjesë e sistemit të vjetër të shkrimit të shqipes. Në fakt nuk është Alafabeti i Elbasanit, sicc u mendua në fillim,  por është një alfabet tjetër. Jemi duke vijuar studimet dhe në korrik ne do të shkojmë sërish në Margaritovo për ekspeditë me kolegët. Kemi biseduar edhe me Elsie. Ne mendojmë se është një alfabet tjetër edhe më i hershëm, me më shumë shkronja. Ideja për një alfabet më të hershëm ishte e Elsie. Kështu që do të vijojmë zbulimet tona.

Në këtë territor, ekspedita jonë e organizuar nga Universiteti Shtetëror i Shën Petersburg në vitin 2015 ka grumbulluar shumë materiale, tregime, etj. Në lidhje me praninë e shqiptarëve në shekujt e 18-të dhe 19-të. Kështu në fund të shekullit të 18-të, në rajonin e Azovit u themelua fshati Margaritovo, emri i të cilit është i lidhur ngushtë me Margaret Bllazon, zyrtar i lartë, me origjinë nga shqiptarët e mërguar aty.

Më lejoni ju bëj një pyetje jashtë profesionit, cili është opinioni juaj për vendimin e largimit të Ambasadave ruse nga vendet e Ballkanit dhe Europës?

-Opinioni im privat dhe personal është që është gabim. Për jetën  njerëzve puna e diplomatëve është shumë e rëndësishme, dhe na duhet të kemi raporte të mira, marrëdhënie të mira, dhe diktati në këtë mënyrë ndikon keq mes marrëdhënieve mes popujve, mes vendeve të ndryshme. Na duhet të diskutojmë probleme nga më të ndryshmet.

Sa ka ndihmuar Ambasada Ruse gjatë pranisë së saj në Shqipëri për të thelluar studimet për shqiptarët e Ukrainës?

-Tek ne institucionet shkencore punojnë vetë dhe nuk kanë ndikim nga politikanët dhe nga qeveria. Unë për shembull mund të merrem me çdo popull në tërë botën, pa asnjë diktat nga Këshilli Shkencor. Jemi të lirë në zgjedhjen e studimeve tona. Jemi të lirë në veprimet tona.

Zbulimi i tullave

“Letrat” e dheut të harruar, ruhen shqip në tulla të lashta në Margaritovo

Sipas Aleksandër Novik në korrik të vitit 2015 në fshatin Margaritovo të rrethit Azov, në rajonin e Rostovit, ka shkuar për të punuar një ekspeditë etno-gjuhësore nga Univesiteti i Shën Petersburg-ut. Arsyeja e mbërritjes së tyre atje, ishte zbulimi i një monumenti të rrallë të trashëgimisë së lashtë shqiptare. Objektet e gjetura ishin rreth 200 tulla me mbishkrime të ngjashme me tre alfabetet e përdorura në Shqipëri rreth 400-500 vjet më parë, si ai i Elbasanit, i Vithkuqit dhe Alfabeti i Veso Beut, që kishin përkatësisht 53 shkronja, 31 shkronja dhe 22 shkronja.

Pas këtij zbulimi që bëri bujë në Moskë në vitin 2015, arkeologu Dmitry Zenyuk në një konferencë për mediat është shprehur se:

“Në fakt, ky është një zbulim që u bë për një kohë shumë të gjatë. Tulla e parë e ngjashme që kam gjetur ishte kur isha nxënës në klasën e tretë. Ndërsa në këtë moment nga zbulimet e bëra tulla të tilla njihen me rreth 300 kopje.

Në vitin 2007 kemi bërë një krahasim të letrave të shënuara në tulla me gjuhën e Elbasanit, ku gjatë kësaj kohe u përgatit një bazë teorike dhe u bënë tabelat krahasuese. Po kjo punë nuk ishte e mjaftueshem pa marrë mendinin e skstertëve shqiptarë.

Vetëm tani, për herë të parë, mund të deklarojmë zyrtarisht se në jug të Rusisë është hapur një monument që dokumentimin e shkrimit të vjetër të shqiptare.

Dhe është e mahnitshme! Në botë mbijetojnë disa disa shembuj të përdorimit të alfabetit të vdekur të shqipes në  arkivat shtetërore në Tiranë, ku një nga ato është “Bibla e Anonimit të Elbasanit” dhe disa letra nga tregtarët dhe artizanët nga Elbasani të afërmit e tyre të mërguar.

Prandaj gjetjet nga fshati Margaritovo janë me interes serioz shkencor!”. Këto kanë qenë deklaratat e arkeologut Dmitry Zenyuk, pas zbulimit të tullave me mbishkrime në gjuhën shqipe./Shqiptarja.com

Studiuesi Fotaq Andrea, autor i album-antologjisë “Skënderbeu, Heroi Kombëtar shqiptar”, së bashku me antikuarin Dritan Muka, Kanada, kanë njoftuar ditët e fundit nëpërmjet portalit të njohur « Zemra Shqiptare », zbulimin e rrallë të portretit origjinal të Skënderbeut nga piktori i shquar i Rilindjes italiane e europiane Gentile Bellini, 1467. Portreti mban të shkruar emrin SCANDER BECO, njëlloj si harta portolane e Bartolomeo Pareto-s e vitit 1455, që mban të shkruar emrin SCANDRE BECO.

Ky portret u ble në dhjetor 2020 nga antikuarët shqiptarë që morën pjesë drejtpërdrejt në ankandin “Capsule Auctions” të New Yorkut, ku u vu në shitje koleksioni i madh i Prof. Richard I. Johnson (1925-2020), me rreth 2000 objekte.

Kjo vepër e rrallë artistike, që paraqet origjinal, real dhe autentik portretin e Skënderbeut, prej shekujsh dihej e humbur, ndërkohë që, sipas traditës gojore të përcjellë brez pas brezi, ishte e njohur që piktori italian Gentile Belini kishte pikturuar drejtpërdrejt KryeHeroin e shqiptarëve gjatë  shekullit XV. Tërë studiuesit e ikonografisë skënderbegiane, nga Paolo Giovio më 1543 e deri te Friedrich Kenner më 1893, nga Faik Konica më 1901, te Atë Vinces Malaj më 1969, i janë referuar historikisht skicave të humbura të Gentile Belinit për portretin e Skënderbeut, ashtu sikurse gjithë studiuesit e sotëm me në krye prof. Kristo Frashërin.

Mbi bazën e një analize të thellë shkencore, duke ndjekur e kombinuar metodat kryesore klasike të eksplorimit të një vepre arti, si dhe duke iu referuar rreth 70 autorëve shqiptarë e të huaj, studiuesit Fotaq Andrea dhe Dritan Muka arrijnë në vëzhgime e përfundime të qarta dhe bindëse se portreti i purpurt i Skënderbeut është vepër unikale e Gentile Belinit e vitit 1467, kur “Atleti i Krishtit” dhe Mbrojtësi i Europës Gjergj Kastrioti ka pozuar përpara Belinit, portretistit zyrtar të dozhëve të Venedikut.

Studiuesit vërtetojnë për herë të parë se Skënderbeu ka shkuar për vizitë të fshehtë në Venedik, me sugjerim edhe të papa Palit II, për të kërkuar ndihma e të holla që të vazhdohej qëndresa dhe lufta e paepur shqiptare kundër pushtuesit osman. Gjatë kësaj vizite të fshehtë, që përkonte edhe me Karnavalet e Venecies të shkurtit 1467, Skënderbeu shoqërohej nga e shoqja Donika Arianiti Kastrioti dhe i biri 12 vjeçar Gjoni II Kastrioti. Po ashtu edhe nga Dhimitër Frangu, thesarmbajtësi i Skënderbeut dhe pesë apo gjashtë kalorës arbër.

Portreti i Skënderbeut, realizuar nga Gentile Bellini, piktori zyrtar portretist i Senatit të Venedikut, është bërë me vendim dhe porosi të drejpërdrejtë të Dhomës së Dozhëve në Venecie si një dhuratë për KryeTrimin shqiptar në shenjë mirënjohjeje e nderimi. Dy protagonistët Belini dhe Skënderbeu janë takuar në Venedik në shkurt 1467, njëmbëdhjetë muaj  para vdekjes së Skënderbeut.

Portreti origjinal i Skënderbeut është dhënë me saktësi të habitshme ravijëzimi portretual dhe me interpretim të thellë artistik , në periudhën kur kishte filluar të përdorej në pikturën italiane teknika e pasqyrave, e quajtur kamera luçida, si dhe teknika e pikturës në vaj mbi panel druri.

Ky portret i Skënderbeut të vërtetë, i vitit 1467 nga Belini, dallon dukshëm me portretin më të njohur deri më sot të Skënderbeut “legjendar” të piktorit Christofano dell Altissimo të vitit 1553, që ndodhet në Galerinë Uffizi të Firencës, pikturuar mbi bazën e përshkrimit fizik që i ka bërë Marin Barleti portretit të Skënderbeut në vitin 1508 dhe historiani italian Paolo Giovio në vitin 1543, si dhe mbi bazën e gravurave të fillimi të shekullit XVI.

Në bazë të metodës krahasimore dhe metodës vizu, studiuesit Fotaq Andrea dhe Dritan Muka nxjerrin në pah se organi i hundës tek portreti origjinal i Skënderbeut nuk është i kërrutë apo me kurriz a gungëz në mes dhe me majën të rënë poshtë, sikurse shfaqet përgjithësisht ky organ në tipologjinë skanderbegiane krijuar mbi bazën e mitit të hundës shqiponjë te Skënderbeu. Përkundrazi, është hundë e drejtë, e fortë, tepër lehtë e lakuar dhe me majën po ashtu të drejtë.

Nga ana tjetër, edhe pse portreti është i dëmtuar rëndë e i sfumuar pas gjashtë shekujsh e gjysmë sprove mbijetese, krejt tiparet, balli i gjerë e i lartë, syri i pastër gjithë shkëlqim, mustaku me mjekrën e derdhur të përhime e në të mëndafshtë, buza e poshtme mjaft e dukshme, si dhe pjesa e fortë kockore e fytyrës, shfaqin një portret të paparë gjer më sot të Skënderbeut të Madh, portretin gjithë madhështi të Burrit të shtetit të Arbërit, plot seriozitet, dinjitet e personalitet të lartë, me vendosmëri e siguri në vetvete, plot krenari e largpamësi.

Veç kësaj, në lojën hije-dritë të teknikës piktoriale të Gentile Bellinit, bie në sy mbi portret një ndriçim i veçantë mbi ballin e KryeHeroit shqiptar, që shfaqet si reflektim i një kuadrati dritësoreje ballore nga ku ka hyrë drita e diellit. Po ky ndriçim në formë kuadrati shfaqet edhe në një portret tjetër të Belinit mbi ballin e portretit të dozhit Leonardo Loredano, të cilit Barleti i kushtoi parathënien e librit të tij “Rrethimi i Shkodrës”. Të dyja këto vepra artistike belineske dëshmojnë se Mjeshtri i madh venecian pikturon me saktësi drejtpërdrejt në natyrë, sur le vif, duke pasur personazhin historik përballë tij.

Në studim i bëhet një analizë e hollësishme, mbi bazë faktesh historike, “rrugëtimit” të kësaj vepre artistikehumbur në thellësi të kohërave, por ruajtur me fanatizëm nga antikuarët italianë, deri në mesin e viteve 1950, kur Prof. Richard I. Johnson duhet ta ketë blerë portretin e Skënderbeut në Itali dhe ndoshta në Venecie.

Studiuesit Andrea dhe Muka nënvizojnë se këtë vepër fatlume për mbarë kombin shqiptar, titulluar SCANDER BECO, që e kemi sot para syve, e ruajti nga shkatërrimi dhe zhdukja e plotë,  DASHURIA, emri i Belinit të Madh dhe vetë emri i Skënderbeut të Madh shkruar me germa të arta mbi portret.

Për studiuesit e këtij portreti të Skënderbeut, të  “Babait të Kombit shqiptar”, siç e ka pagëzuar i pari Faik Konica, ky zbulim SCANDER BECO ka një rëndësi të trefishtë: si pasaportë nderi dhe krenarie për kombin shqiptar; si pasuri e çmuar kombëtare dhe më në fund si pasuri po aq e çmuar për trashëgiminë kulturore europiane e ndërkombëtare, ku sintetizohen dhe shkrihen në një tablo të vetme emri i Skënderbeut të Madh nga Gentile Bellini i Madh. /zemrashqiptare/ KultPlus.com

Të kesh 250 ditë pushim në vit, mbi 130 mijë euro pagë dhe mjaft kohë për projektet personale tingëllon si puna e ëndrrave. Por për Amalie Lundstad, 29 vjeç, inxhiniere procesesh në një platformë nafte pranë brigjeve të Norvegjisë, kjo jetë vjen me shumë sakrifica. Mediat daneze tregojnë historinë e saj: tre vite duke punuar e izoluar në det, larg familjes dhe miqve, në një nga mjediset më të ashpra të punës.

Ajo punon me turne dyjavorë, me nisje që para orës gjashtë të mëngjesit ose në mbrëmje. Çdo ditë fillon me ndërrimin e ekipit, planifikimin e detyrave dhe kontrollet e sigurisë. Si përgjegjëse zone, Amalie duhet të garantojë funksionimin e saktë dhe të sigurt të proceseve teknike të platformës. “Punojmë gjithmonë dyshe. Parimi i ‘katër syve’ është thelbësor, sepse çdo gabim mund të ketë pasoja fatale”, shpjegon ajo, duke theksuar sasitë e mëdha të energjisë që kalojnë nëpër tubacione, shkruan A2 CNN.

Presioni psikologjik, izolimi dhe mungesat e gjata larg familjes bëjnë që shumë njerëz të mos e përballojnë dot këtë punë. Por sipas saj, shpërblimi është një jetë me liri të jashtëzakonshme. Platforma ka palestër, simulator golfi dhe aktivitete të tjera që e ndihmojnë ekipin të çlirohet nga stresi. Edhe pse është një nga të paktat gra atje, ajo është mësuar me ritmin dhe atmosferën.

Me gati 90 mijë ndjekës në Instagram, Amalie dokumenton përditshmërinë e saj dhe këshillon të rinjtë që mendojnë një karrierë të ngjashme. Por paralajmëron: koha e lirë është e bollshme, por jo fleksibël. “Ke shumë pushime, por nuk i zgjedh dot vetë. Humb festa, dasma, pushime me miq – sepse turni nuk ndryshon”. Për të, çelësi është që njeriu të ketë gjithmonë një qëllim dhe një plan, ndryshe jeta mes valëve bëhet e vështirë. (A2 Televizion)

Historia e një 13-vjeçareje nga komuniteti rom në Fier ka tërhequr vëmendjen e medias dhe autoriteteve sociale, pasi është bërë nënë në moshë të mitur. Babai, një 17-vjeçar, po procedohet nga policia për kryerje të marrëdhënieve me një të mitur.

Lajmi u bë i ditur pas thirrjes së mjekëve të maternitetit, të cilët raportuan rastin në polici. Ato jetojnë në një zonë rurale të Fierit, ku tradita e martesave të hershme brenda komunitetit rom është “një traditë më se normale” në jetën e tyre.

Në intervista për “Në kohë reale” në RTSH, 17-vjeçari, babai i fëmijës, tha se njohu vajzën nëpërmjet telefonit dhe se martesa e tyre në moshë të vogël është një praktikë e zakonshme në komunitetin e tyre.

“Kisha një vit me vajzën, kam mbaruar vetëm 6 klasë shkollë, kurse nusja klasën e 2 dhe të 3 ka bërë. Jemi njohur në telefon. Kështu martohemi në këtu të vegjël. Do iki jashtë shtetit bashkë me nusen dhe djalin. Ne të vegjël martohemi”, tha 17-vjeçari.

Edhe halla e vajzës shpjegoi se martesat e hershme janë një traditë e komunitetit.

“Ne kemi traditë që martohemi të vogla. Unë jam martuar 13-vjeçe dhe 14-vjeçe kam bërë fëmijë. Kam 7 fëmijë dhe vajzat e mia 13 vjeçe janë martuar.

Kështu e kemi traditë ne. Neve kështu jemi keq apo mirë, e kemi traditë që martohemi të vogla brez pas brezi. Ne të gjithë asnjëri nuk ka bërë shkollë. Do bredhim për bidona do hamë, para nuk duam, vetëm fëmijët dhe familjen. Kjo është tradita jonë”, tha halla e të miturës.

Rasti është diskutuar edhe nga profesionistë të fushës sociale dhe ligjore. Psikologia Aba Zeneli tha se nuk ka ndërgjegjësim të këtyre rasteve dhe se këto sjellin psikologjike dhe sociale për vetë komunitetin. Edhe avokati Altin Kaziaj tha se këto raste janë të dënueshme penalisht, por se martesat e të miturve në komunitetin rom janë të përsëritura.

“Ky është realitet pasi në këtë komunitete është një gjë normale që ka ndodhur, pasi martohen shumë shpejt. Këto janë raste pra të përsëritura dhe nuk ka asnjë lloj ndërgjegjësimi, duke sjellë pasoja psikologjike dhe sociale për fëmijët”, tha psikologia.

“Kjo është një vepër penale e rëndë dhe një problem social i madh. Përtej ritualeve tradicionale, dëmi psikologjik, fizik dhe mendor që i ndodh këtyre fëmijëve është i madh. Babai po procedohet, por fëmija mbetet i pambrojtur. Ky rast duhet të jetë një thirrje për ndërhyrje më të fuqishme sociale dhe ligjore në këto komunitete”, tha avokati.

Kreu i Partisë Demokratike Sali Berisha ka zbuluar detaje nga burime të fshehta brenda selisë së PS-së lidhur me tensionet mes Kryeministrit Edi Rama dhe Zëvendëskryeministres Lubiana Balluku

Sipas Berishës Lubia Balluku ka nxjerrë dhëmbët e kërcënimit ndaj Ramës dhe të tjerëve në mbledhjen e fundit

Skena Nё Mbledhjen E PS-së

Mbledhja u zhvillua pas sulmeve të fundit publike ku Rama ka sulmuar Skapin dhe ka mbrojtur Ballukun duke e quajtur të pafajshme dhe sulmet kundër saj si sulme kundër partisë

Qëndrimi I Ballukut Pavarësisht mbrojtjes nga Rama Lubia ka qenë e egër dhe e pamëshirshme ndaj audiencës duke e bërë të qartë se do të marrë të tjerët me vete
Kërcënimi Direkt Balluku i ka thënë Ramës se për çdo gjë që mund të avancojë do të jetë ai kurban para saj me arsyetimin se ajo nuk ka bërë gjë tjetër veçse ka zbatuar urdhrat e tij
Lexo gjithashtu: Zyrtare – Ambasada amerikane jep lajmin e zi për shqiptarët!
Rikujtimi Shokues Historik

Kërcënimi i Ballukut ka shkuar më thellë duke rikujtuar një moment të errët historik

Fati I Gjyshit Balluku i ka kujtuar Ramës miqësinë dhe besnikërinë e tyre të pakufishme por i ka vënë kufirin duke i thënë “mos lejo të përsëritet më se nuk do lejoj kurrë të kem fatin e gjyshit tim që u ekzekutua me firmën e babait tënd”

Kufiri Me këtë kërcënim Balluku dëshmon se është e gatshme të fshijë çdo miqësi nëse Edi Rama guxon të dorëzojë Lubinë për të shpëtuar veten

Berisha e përfundon duke e cilësuar këtë si një provë të gatishmërisë së Ballukut për të hedhur poshtë të gjithë të kaluarën politike nëse cenohet integriteti i saj nga Kryeministri

Gazetari Artan Hoxha, i ftuar në edicionin i ditës me Thimi Samarxhiu, në Euronews Albania, ka treguar se ka qenë tek familja e Ervis Martinaj në Fushkuqe, 10 ditë pasi ky i fundit ishte zhdukur.

Ai theksoi se ka biseduar me familjarët e tij, kryesisht me babain, pasi e ka njohur edhe më parë dhe kanë biseduar edhe për Jeton Lamin.

“Mbaj mend që babi i Ervis Martinaj, Mustafa Martinaj, tha që “ne dëshirojmë që ai të dali shpejt”, patjetër tha që ai ka informacion dhe ne nuk kemi mundësi se si ta kontaktojmë, dhe tha që “nuk besoj se ai do bashkëpunoj me policinë” dhe në fakt kishin të drejt në dyshime e tyre se fakti që ai doli shpejt i dha të drejtë dyshimit që ai kishte”, u shpreh Hoxha.

Sipas gazetarit Hoxha, nga ai moment e mbrapa përfshirjen e Jeton Lamit në këtë ngjarje e evidentoi Elvis Lame.

“Ai e nxorri në skenë Elvis Lamen, të cilin e kemi njohur në histori si pjestar i grupit Admir Tafilit, njeriu që e ndihmoi në arratisjen nga burgu i Drenovës, njeriu që holli granatën në qendër të qytetit, në mënyrë që Admir Tafili dhe 13 persona të tjerë të realizoni arratisjen më të bujshme. Në këtë kohë ai ka qenë vetëm 18-vjeç. Pas ngjarjes së Ervis Martinaj ai ka dalë në skenë fuqishëm, sepse është njeriu që është akuzuar që është përfshirë në ngjarjen e Ervis Martinaj. Duke patur njeriun e afërt të Ervis Martinaj, policia skishte nga të merrte informacione për atë. Kundërshtari arriti të kap njeriun më të afërt që kishte Ervis Martinaj, kjo gjë e ekspozoi Ervis Lamen dhe nga aty e mbrapa ai nukishte më i dukshëm në kryeqytet”, është shprehur Hoxha.

https://www.youtube.com/channel/UChR-A__NS_C5kHDWj3PeAhw

Tra.dhtia e gruas kishte bërë që të niste gjithcka ka ndodhur deri më sot. Një vit e gjashtë muaj kërc.ënime dhe dh,u.në.

Protagonistë të kësaj ngjarje janë një cift shqiptarësh, të cilët ishin prindër të dy fëmijëve

Sic shkruajë sot mediat italiane, raporton Panorama, shqiptarët banonin në Brescia, e gjatë kësaj kohe, edhe fëmijët e tyre kanë përjetuar momente të t me.rrshme gjatë dh.u.nës që babai ushtronte ndaj të shoqes.

Por gjithçka kishte nisur pasi ishte zbuluar tr.adhtia e gruas me kushëririn e burrit të saj.

Një gjest që sipas asaj që raportojnë mediat italiane, ka bërë që burri i saj të mos e ndajë, por ta kër.cë noje e dh.u.nojë gruan. Por jo vetëm kaq, ka pasur kërcënime me v d.ekje edhe kundër kushëririt të tij.

Gazetari i njohur i kronikës së zezë Artan Hoxha, ka analizuar atentatin e ndodhur pasditen e së martës, 11 nëntor, në rrethrrotullimin e Rinasit ku mbetën të vdekur Gilmando Dani dhe Mustafa Sheqeri alias Shaljani.

Dani gjeti vdekjen e menjëhershme, ndërkohë që Shaljani i cili ishte dhe agjent i AMP-së “luftoi” për dite me radhë në Spitalin e Traumës, mirëpo nuk arriti që t’ia dilte duke ndërruar jetë mëngjesin e së shtunës.

Sipas Hoxhës kjo ngjarje lidhet me një seri episodesh të ngjashme kriminale në vendin tonë përgjatë viteve të fundit.

I ftuar në Euronews Albania, gazetari u shpreh se mënyra e ekzekutimit i ngjan të paktën shtatë ngjarjeve të tjera, që sipas tij janë kryer me të njëjtin stil. Ai tha se autorët e këtyre atentateve kanë goditur  me saktësi objektivin dhe më pas janë rikthyer për t’i siguruar se e kanë përfunduar “misionin me sukses”, një sjellë që sipas Hoxhës tregon qartë se kush mund të jetë pas tyre.

“Kjo ngjarje e fundit e Rinasit lidhet me një seri ngjarjesh të tjera, prandaj thashë duhet parë me vijimësi. Unë besoj se policia e ka këtë skedë, nuk dua të nxitohem. Te pjesa e dytë e shkurtër nuk ka pasur nevojë për kallashnikov, plumbat që janë te xhami janë realizuar në distancë të afërt.  sa ma dhanë gjëja e parë që më shkoi në mendje ishte kontrolloja videot nga ngjarjet e mëparshme. Dhe kemi vrasje të tjera, të cilat janë identike.

Mua më rezultojnë 7 ngjarje që janë njësoj, e kanë realizuar objektin, e kanë goditur shënjestrën e tyre dhe fakti që janë të kujdesshëm, rikthehet dhe njëherë për tu siguruar, dëshmon se cili është . Kemi një hetim që si mundi një person si Sheqeri të futet në radhët e policisë, dhe kemi një hetim që ka të bëjmë atentatin.”, tha Hoxha, duke shtuar më tej se në pjesën e dytë të sulmit ndaj Danit dhe Muçit, nuk është përdorur kallashnikov, por armë zjarri nga distancë shumë e afërt, gjë e cila tregon profesionalizëm dhe qetësi nga ana e ekzekutorëve.

Ai theksoi se një prej pyetjeve më të mëdha është se si Mustafa Sheqeri alias Shaljani i njohur dhe si “Muçi”, person me aktivitete dhe lidhje të njohura me krimin, arriti të përfshihej në strukturat e policisë.

Sipas tij, çështja e përfshirjes së Sheqerit në radhët e AMP-së (Agjencia e Mbikëqyrjes Policore) dhe atentati ndaj tij dhe Danit janë dy hetime të ndara, por të lidhura ngushtë, prandaj kjo ngjarje duhet t’i kalojë SPAK-ut.

“Mustafa Sheqeri ose Muçi, nuk ka nevojë për të marrë një rrogë si agjent i AMP, me të ardhurat që kishte mund të paguante të gjitha rrogat e AMP. Ai donte të kishte një status dhe të qenurit agjent i AMP esh ai qe kontrollon policinë. Ke akses në mënyrë informacione. Ai nuk e kishte problem për rrogën, por statusin”, tha ai ndër të tjera.

Pjesë nga fjala e Hoxhës:

Kjo ngjarje e fundit e Rinasit lidhet me një seri ngjarjesh të tjera, prandaj thashë duhet parë me vijimësi. Unë besoj se policia e ka këtë skedë, nuk dua të nxitohem. Te pjesa e dytë e shkurtër nuk ka pasur nevojë për kallashnikov, plumbat që janë te xhami janë realizuar në distancë të afërt.  sa ma dhanë gjëja e parë që më shkoi në mendje ishte kontrolloja videot nga ngjarjet e mëparshme. Dhe kemi vrasje të tjera, të cilat janë identike.

Mua më rezultojnë 7 ngjarje që janë njësoj, e kanë realizuar objektin, e kanë goditur shënjestrën e tyre dhe fakti që janë të kujdesshëm, rikthehet dhe njëherë për tu siguruar, dëshmon se cili është . Kemi një hetim që si mundi një person si Sheqeri të futet në radhët e policisë, dhe kemi një hetim që ka të bëjmë atentatin. Unë mendoj se këtë ngjarje duhet ta marrë SPAK.

Nëse gjejmë, ato kontrollet që u bënë në Nikël si besoj shumë, sa herë ka një ngjarje në Rinas i bjenë Niklës. Lajmi që shiko që e gjetëm, ngelet në memorien e publikut që ne e gjejmë diçka. Mban mend kur humbi në Shkodër një nga vëllezërit Lici, çfarë u tha. U gjet e ke brenda javës kush e bëri.  tha me saktësi të madhe. Ka ikur një vit, e fiks një vit, e kemi gjetur? Nuk është gjetur gjë. Kur kemi të bëjmë me këto ngjarje është e vështirë të hetohen.

Ka qenë i përfshirë në fushatë. Ka punuar Sheqeri dhe është shpërblyer. Mustafa Sheqeri ose Muçi, nuk ka nevojë për të marrë një rrogë si agjent i AMP, me të ardhurat që kishte mund të paguante të gjitha rrogat e AMP.

Ai donte të kishte një status dhe të qenurit agjent i AMP esh ai qe kontrollon policinë. Ke akses në mënyrë informacione. Ai nuk e kishte problem për rrogën, por statusin. Kishte të ardhura që të financonte AMP, por duke qenë aty kishte këtë status dhe mundësinë për të marrë informacione të një rëndësie shumë të madhe. Një nga prioritetet kryesore është që të marrë informacion për kundërshtarin dhe agjencitë. Dhe nëse ti ke një informator në AMP, te Opercionalja, te Policia Kriminale ti ke mbyllur ciklin. Imagjino të kesh dhe një në Gjyqësore.

Ditën e sotme në emisionin “Shqipëria Live” ishte e ftuar halla e Sulo Halilit, shqiptarit i cili u vra dhe u dogj në një makinë në Greqi. Ajo ka shpjeguar se Sulo kishte 4 vite martesë me gruan e tij Esmeraldën dhe kishte dy fëmijë njërji prej tyre 40 ditësh.

Sipas saj nusja e Sulos ka patur një lidhje më parë dhe pasi është ndarë është lidhur me nipin e saj. Pas kësaj daja i ish-partnerit të saj ka kërcënuar Sulon me fjalët “do të të djeg të gjallë”, sepse sipas tyre iu ka marrë nusen e nipit.

Më tej ajo shtoi se viktima nuk ishte person konfliktual dhe për herë të fundit ka folur me partneren e tij që do shkonte diku çështje patente. Partnerja e tij Esmeralda, ka dhënë dëshminë e saj në polici dhe nuk ka folur me dikë tjetër. Gjithashtu zonja shtoi se nëna e Sulos është në gjendje të mirë shëndetësore, gjallë.

“Nuk e dimë çka ka ndodhur, avokati nuk ka thënë asgjë konkrete dhe nuk e dimë saktësisht çka ka ndodhur. Sulo ka dy fëmijë, një vajzë dhe një djalë, 40 ditë dhe 4 vjeç, dhe 4 vite martesë me gruan e tij. Unë nuk di saktësisht, por di që është kërcënuar nga daja i ish-të dashurit të Esmeraldës, e di këtë, por nuk ka pasur lidhje tjetër me këtë person që ka pasur të dashur. I ka thënë Sulos:

“Do të djeg për së gjalli, se na more nusen e nipit”, por ajo ishte ndarë dhe nuk ka pasur lidhje kur u fejuan me Sulon. Por nuk dimë nëse ai e ka bërë këtë, apo është diçka tjetër, presim përgjigje. Nuk jam e sigurt, por kërcënimet janë bërë me telefon. Familjarët nuk dinin gjë, e morën vesh më vonë. Policia nuk ka dhënë asgjë konkrete, është në hetim, çdo gjë që gjejnë e marrin në pyetje familjarët, por për konkluzion presim ende. Esmeralda nuk ka folur me njeri që kur ka lindur dhe ka bërë operim për djalin, nuk është në gjendje.

Mua më ka marrë mbesa dhe më ka thënë që është humbur Sulo që nga data 5, dhe të dielën mora vesh që ADN-ja tha se ishte Sulo. Gruas i ka thënë që do të takonte një pronar për çështje patente, gjë që shkoi diku, gjysmë ore larg nga vendi ku ishte, dhe pas kësaj nuk ka pasur asnjë kontakt me gruan apo të afërm. Nuk dimë çka ka ndodhur. Jo, automjeti ishte i vjedhur, jo i tij, ka kohë që është vjedhur. Makina e Sulos e gjetëm gjysmë ore larg nga fshati.

Nëna e tij është mirë nga ana shëndetësore, ajo është e sëmurë sepse bën terapi, por është gjallë dhe mirë, për këtë kemi folur. Nuk na lanë mediat dhe portalet të vajtonim djalin, por do merreshin me të. Duhet të keni respekt për familjarët, sepse e dimë që lekët kanë rëndësi, por do donim që të hiqni këtë lajm, sepse nëna e tij është gjallë. Nuk ka qenë konfliktual, ai punonte në ndërtim, jo në të zezë. Sot kishim të tretën dhe familja është në fshat.”, tha halla e viktimës.

Ish-zëvendëskryeministri i Shqipërisë, Arben Ahmetaj ka reaguar menjëherë nga Zvicra për lajmet e raportuara këtë të hënë në media, se Ministria e Drejtësisë ka nisur një kërkesë të re ekstradimi për të, si dhe po heton një transfertë 3 milionë euro në Austri.

Zyrtari i lartë socialist që u arratis nga Shqipëria sapo mori vesh që do ta arrestonin, dy vite më parë, thotë se kërkesa për ekstradim është bërë me urgjencë më 18 Gusht të vitit 2023, kur ai u largua nga vendi dhe e gjitha është një tymnajë.

Gjithashtu, ai ka komentuar dhe atë që ka rrjedhur nga gjyqi, se prokurori i dosjes së tij po heton një transfertë të dyshimtë 3 milionë euro nga Shqipëria në Austri, e cila pretendohet se lidhet me Arben Ahmetaj.

“Pseudo-transferta ka mbi një vit që hetohet dhe prokurori e di mirë që nuk ka asnjë transfertë midis meje dhe kujtdo tjetër, e aq më tepër biznesmenëve apo biznesmenit në fjalë. Le të ngelet si sfidë!!! Shume shpejt “përkthehet” letër-porosia”, shkruan ish-zëvendëskryeministri.

Arben Ahmetaj e quan të gjithën një tymnajë dhe lajm të rremë, ndaj sqaron si më poshtë:

1. Kërkesa për ekstradim ka mbi dy vjet që është bërë me urgjencë në 18 Gusht të vitit 2023. Ligji e përcakton që bëhet vetëm një kërkesë. Dhe sikur të kishte do të ishte në vazhdën e tymnajës…

2. ⁠Pseudo-transferta ka mbi një vit që hetohet dhe prokurori e di mirë që nuk ka asnjë transfertë midis meje dhe kujtdo tjetër, e aq më tepër biznesmenëve apo biznesmenit në fjalë. Le të ngelet si sfidë!!! Shume shpejt “përkthehet” letër-porosia.

3. ⁠Pse bëhet zhurma e iniciuar me qëllim nga regjimi??? E thjeshtë fare! Të hiqet vëmendja nga mega skandalet e fundit dhe nga bashkëpunimi me krimin e organizuar dhe kartelet e drogës.

4. ⁠Më shumë detaje, në vijim….