“Dritare konsultimi me Tiranën”. Me këtë titull, e përditshmja e njohur greke “Kathimerini” ka zbuluar se mes qeverive në Tiranë dhe Athinë ka nisur një erë e re. Çështja “Beleri” duket se është harruar dhe në paraskenë janë duke u zhvilluar negociata për zgjidhjen e çështjeve të rëndësishme që mbajnë peng marrëdhëniet mes dy vendeve.
Gazeta greke zbulon se qeveria shqiptare ka bërë lëshimin e parë duke pranuar një kërkesë të minoritetit grek që të mund të vetëdeklarohet si i tillë pa pasur nevojë për dokumente shtesë. Madje çdo person që ndihet grek mund ta bëjë këtë në çdo pjesë të vendit dhe jo vetëm në zonat minoritare.
“Kathimerini” shkruan se për palën shqiptare është duke negociuar Endri Fuga, një nga njerëzit e besuar të Edi Ramës. Tirana duket se ka marrë përsipër të ndihmojë në zgjidhjen e çështjeve të pronave të minoritetit grek dhe të pranojë aplikimin e gjuhës greke edhe në zonat të ashtuquajtura minoritare ku pakica greke është nën 20% dhe të çojë përpara çështjen e varrezave të ushtarëve të rënë gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Nga ana tjetër edhe Athina ka pranuar të bëjë disa lëshime duke nisur me mosbllokimin e hapjes së kapitujve të negociatave për Shqipërinë në Bruksel. Një tjetër çështje që qeveria greke po shtyn është marrëveshja për njohjen e sigurimeve shoqërore.
Në negociata është edhe zgjidhja e çështjes së pronave të komunitetit çam në Greqi dhe heqja e ligjit të luftës. Sipas të njëjtave burime të dyja palët pritet të rinisin diskutimet edhe për kufirin detar. Lapsi.al sjell më poshtë të plotë shkrimin e “Kathimerini”
“Dritare konsultimi me Tiranën”
Progresi aktual i Tiranës në negociatat e pranimit me BE shihet si një mundësi për të përmirësuar marrëdhëniet greko – shqiptare dhe për të zgjidhur mosmarrëveshjet kryesore, veçanërisht pasi qeveria e kryeministrit shqiptar Edi Rama ka vijuar së fundmi me miratimin e ligjeve zbatuese të vitit 2017, të cilat në thelb parashikojnë të drejtën e vetëvendosjes së anëtarëve të pakicës kombëtare greke edhe nëse ata jetojnë jashtë zonave ku kjo ishte e mundur.
Kjo lëvizje specifike e çoi Athinën në vendimin për të mos bllokuar hapjen e kapitullit të fundit të pranimit për Tiranën dhe të dyja palët duket se janë në konsultime të përhershme edhe për çështje të tjera të rëndësishme. Rasti i eurodeputetit të “Nea Demokratia”, Fredi Beleri ndikoi negativisht në marrëdhëniet greko – shqiptare dhe bëri zhurmë edhe në Tiranë, pasi u kuptua se edhe një konflikt i tillë me Greqinë mund ta mbajë Shqipërinë jashtë orbitës evropiane.
Athina ka qenë në kontakt me përfaqësuesit e pakicës kombëtare greke gjatë gjithë konsultimeve në prapaskenë për miratimin e ligjeve zbatuese. Ata ranë dakord që në këtë mënyrë të sigurohet një nga të drejtat më të rëndësishme dhe të përhershme të Minoritetit Kombëtar Grek. Negociatat u zhvilluan kryesisht me fokus Brukselin, me faktor kyç në emër të Tiranës njeriun e besuar të Edi Ramës, Endri Fuga ndërsa në anën greke u përfshinë zyrtarë të Përfaqësisë së Përhershme. Në thelb, tekstet u formuluan në bashkëpunim të ngushtë midis Athinës dhe Tiranës dhe parashikojnë sa vijon:
Së pari, njihet roli i përcaktimit të lirë dhe individual, ndërkohë që për herë të parë aplikantit nuk i kërkohet të sigurojë dokumentet e regjistrimit për të mbështetur kërkesën e tij. Gjithashtu, bëhet i detyrueshëm pranimi brenda 30 ditëve nga deklarimi i vetëvendosjes së qytetarit ndërsa janë hequr përgjegjësi të ndryshme që mund të krijonin probleme, kryesisht nga nivelet e ndryshme të vetëqeverisjes (bashki dhe qark).
Në tekstet e ligjeve origjinale kishte një dispozitë të tretë për aktivizimin e një përjashtimi dhe një procesi verifikimi shtesë në rast se aplikanti “banon në një zonë që nuk shfaq karakteristika të veçanta kulturore, etnike, gjuhësore, fetare apo tradicionale”. Për të kapërcyer shtrirjen specifike, u shtua shprehimisht se këto karakteristika supozohen edhe nga ekzistenca ose e organizatave johomogjene. “Procesi i verifikimit të jashtëzakonshëm” ka qenë në thelb mjeti i autoriteteve shqiptare që nga koha e Enver Hoxhës, për t’iu mohuar mërgimtarëve të drejtën e vetëvendosjes.
Gjuha
Në fushën e përdorimit të gjuhës nga një pakicë etnike, për herë të parë u pranua dëshira e kahershme e Greqisë, përtej kriterit të ekzistencës së të paktën 20% të popullsisë dhe rastit kur “pakica është tradicionalisht e gjallë” si kusht për të drejtën e përdorimit të saj. Burime të mirëinformuara thonë se ndonëse negociatat kanë qenë intensive, atmosfera ka qenë konstruktive.
Gjithashtu, u ra dakord edhe kuadri për sigurimin e zbatimit të duhur të dispozitave zbatuese nga autoritetet shqiptare. Në këtë drejtim mund të përdoret Komisioneri i Lartë i OSBE-së për Pakicat Kombëtare dhe sigurisht Komisioni Europian, i cili do të monitorojë çështjen në kuadër të raportit vjetor të progresit të Shqipërisë, në kapitullin e grupit të parë të dhënies së fondeve.
Sigurisht që aplikimi do të monitorohet nga vetë Minoriteti Kombëtar grek me ndihmën e ambasadës greke në Tiranë. Diskutimet u mbyllën në prag të Krishtlindjeve dhe pak ditë më vonë u miratuan edhe ligjet zbatuese nga Qeveria Shqiptare (me numrat 844 dhe 845/26-12-2024). Më 27 dhe 30 dhjetor respektivisht ligjet janë publikuar në Fletoren Zyrtare dhe tashmë janë në fuqi.
Perspektiva
Ky bashkëpunim i mirë tani hap mundësi për diskutim edhe për çështje më të vështira, siç janë për shembull pronat e pakicave. Tashmë, Athina dhe Tirana kanë rënë dakord të ndihmojnë qeverinë shqiptare në drejtim të zgjidhjes së ekspertëve grekë në pritje nga Regjistri Helen i Tokës.
Gjithashtu, pala shqiptare shfaqet e gatshme për zbatimin e plotë të marrëveshjes ndërqeveritare për funksionimin e varrezave ushtarake ku janë varrosur të vdekurit e luftës greko – italiane të viteve 1940-41 .
Në të njëjtën kohë, nga pala shqiptare ka vullnet për të rifilluar procesin e zgjidhjes së mosmarrëveshjes në demarkacionin e Zonës Ekskluzive Ekonomike (ZEE). Mes pakicës kombëtare greke ka edhe kënaqësi për faktin se tashmë mund të votohet me postë, që do të thotë se mund të votojnë edhe nëse punojnë në Greqi apo në një vend tjetër.
Nga pala greke duhen pritur disa gjeste vullneti të mirë. Më e rëndësishmja, e cila ka edhe pasoja në politikën shqiptare, është njohja e sigurimeve shoqërore (kryesisht pensionet, pra nënshkrimi i një marrëveshjeje mes Athinës dhe Tiranës). Negociatat për këtë kanë nisur tashmë në muajt e fundit. Përveç kësaj, Greqia do të jetë nën presion nga partnerët e saj evropianë për t’i dhënë fund zyrtarisht ligjit të luftës.
Çështja më e vështirë për palën greke, natyrisht, lidhet me pronat e çamëve, të cilët, si bashkëpunëtorë të nazistëve, u dëbuan nga Greqia Perëndimore pas luftës. Këto janë prona të cilat janë nën ruajtje dhe aktualisht kanë të bëjnë me rreth 200 prona në zona të ndryshme. Vështirësia kryesore në trajtimin e kësaj çështjeje specifike nuk ka të bëjë me pronat si të tilla, por faktin se ajo lidhet edhe me protestat e organizuara nga organizatat ekstremiste të çamëve.
Zgjedhjet në maj
Në çdo rast, z.Rama është këtë vit pak muaj para zgjedhjeve parlamentare të 11 majit dhe perspektiva evropiane është argumenti më i rëndësishëm kundër kundërshtarëve të tij, gjithsesi të dobët. Në të njëjtën kohë, në Athinë e dinë mirë se pa levën e presionit që ofron nevoja e Shqipërisë për të respektuar acquis evropiane, edhe këto zhvillime pozitive për minoritetin nuk do të ishin të mundshme. Prandaj, viti 2025 paraqet mundësi në marrëdhëniet greko-shqiptare që diplomacia greke nuk synon t’i lërë të pashfrytëzuara.©Përshtati në shqip LAPSI.al
