Timothy Garton Ash – La Repubblica
Sot shënohet përvjetori i 81-të i përfundimit të Luftës së Dytë Botërore në Europë, dhe është e qartë se Gjermania së shpejti do të jetë përsëri fuqia kryesore ushtarake e kontinentit.
Shpenzimet gjermane për mbrojtjen do të jenë tashmë të barabarta me ato të Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar të kombinuara vitin e ardhshëm – dhe pritet t’i tejkalojnë ato shumë deri në vitin 2030. Qëllimi i deklaruar i qeverisë gjermane është të ketë “ushtrinë më të fortë konvencionale në Evropë”.
Është e vërtetë që Franca dhe Mbretëria e Bashkuar posedojnë armë bërthamore, por kjo do të thotë që më pak burime mund të ndahen në fusha të tjera të mbrojtjes.
Prandaj, është e padiskutueshme që fuqia ushtarake gjermane është e destinuar të rritet, përveç rrethanave të paparashikuara.
Pyetja që lind, veçanërisht në një rast kaq solemn, është një tjetër: si mund të sigurohemi që këtë herë ajo të përfaqësojë një faktor pozitiv për të gjithë Evropën?.
Ka dy arsye për këtë ndryshim radikal nga kursi gjithnjë e më i papërshtatshëm i ndjekur nga perspektiva optimiste e viteve 1990 në pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës nga Vladimir Putin më 24 shkurt 2022. E para është vetë agresioni rus.
Berlini po fiton terren në besimin se Putini nuk do të ndalet në Ukrainë. E dyta është se Presidenti Donald Trump ka vënë në pikëpyetje angazhimin gjithëpërfshirës të Shteteve të Bashkuara për mbrojtjen e Evropës, të mishëruar nga NATO që nga viti 1949. Njoftimi i fundit për tërheqjen e 5,000 trupave amerikane (dhe ndoshta më shumë) nga Gjermania është vetëm shenja e fundit në këtë drejtim.
Njoftimi, më shumë sesa vetë tërheqja, rrjedh nga pakënaqësia personale e Trump ndaj kancelarit gjerman Friedrich Merz, i cili ishte kritik ndaj luftës katastrofike të presidentit amerikan kundër Iranit.
Sfida me të cilën përballet Evropa është pra kjo: a jemi ne të vetmit të aftë të pengojmë një Rusi agresive dhe të armatosur me armë bërthamore? (“Ne” duhet të përfshijmë Ukrainën, e cila ka ushtrinë më të madhe dhe më me përvojë në Evropë.)
Por ekziston edhe një sfidë më pak e dukshme, por po aq e rëndësishme: si mund ta shmangim ringjalljen e tensioneve akute mbi shpërndarjen e fuqisë ushtarake midis vendeve evropiane, të cilat, deri në vitin 1945, ishin si norma ashtu edhe mallkimi i kontinentit? Si një fuqi hegjemonike ushtarake kryesisht dashamirëse, Shtetet e Bashkuara na kanë mbrojtur nga të dyja eventualitetet.
Gjermania është qendrore për t’iu përgjigjur të dyja pyetjeve. Strategjia e saj e re ushtarake, e para në historinë e Republikës Federale, titullohet “Përgjegjësia për Evropën”.
Por “për Europën” është thjesht një frazë që të gjitha vendet evropiane (përveç Mbretërisë së Bashkuar) e përdorin për t’iu referuar politikave të tyre kombëtare. Pyetja e vërtetë është nëse fjalët do të përkthehen në veprime vërtet evropiane.
Fushat kryesore që kërkojnë përgjigje të përbashkëta janë industria e mbrojtjes dhe aftësitë tona aktuale të luftimit. Teknologjia dhe prodhimi i mbrojtjes janë muskujt dhe tendinat e fuqisë ushtarake.
Otto von Bismarck shpesh i atribuohet gabimisht shprehja “gjak dhe hekur”, por historiani Peter Wilson kujton se, në vitin 1862, kur i kërkoi Parlamentit Prusian të rriste shpenzimet ushtarake, kancelari në fakt foli për “hekur dhe gjak”. Së pari hekur, pastaj gjak.
Wilson gjithashtu vëren se, edhe para vitit 2022, pavarësisht se kishte zvogëluar ushtrinë e saj dhe vazhdonte të mbështeste fort një politikë paqësimi ndaj Rusisë, Gjermania ishte ende ndër eksportuesit më të mëdhenj të armëve në botë.
Nëse Gjermania vazhdon të investojë burimet e mëdha të dedikuara për mbrojtje në industrinë e saj vendase (ndërsa njëkohësisht zvogëlon blerjet nga Shtetet e Bashkuara), ajo përfundimisht mund të kapërcejë Francën, aktualisht eksportuesja e dytë më e madhe e armëve në botë pas Shteteve të Bashkuara. Kjo është një mundësi që e shqetëson shumë Parisin.
Me logjikë të patëmetë karteziane, Franca e interpreton “sovranitetin evropian” si: mos blini armë amerikane, britanike ose gjermane – blini armë franceze. Ose, në rastin më të keq, franko-gjermane; por projekti kryesor i përbashkët midis Parisit dhe Berlinit, Sistemi i Ardhshëm i Ajrit Luftarak, tani po shkatërrohet.
Francezët nuk janë të vetmit që kanë shqetësime. E djathta polake është në ankth, ndërsa vendet e tjera evropiane gjithashtu po fillojnë të ndihen të shqetësuara.
Një shqetësim tjetër është perspektiva që Alternativa për Gjermaninë (AfD), partia nacionaliste populiste që aktualisht kryeson në sondazhe, të mund të marrë kontrollin e forcave të fuqishme të armatosura.
Në realitet, ka të ngjarë që AfD të kthehet në një politikë paqësimi ndaj Moskës. Por kush mund të parashikojë se cila do të jetë situata politike në Gjermani në fund të horizontit të planifikimit afatmesëm të strategjisë ushtarake, të vendosur për vitin 2035?
Në fund të fundit, vetëm një dekadë më parë, askush nuk do ta kishte imagjinuar se AfD do të bëhej partia më popullore në Gjermani deri në vitin 2026.
Qeveria gjermane është nën presion të madh për të shpenzuar miliarda dollarët e saj brenda vendit. Modeli ekonomik i vendit i bazuar në eksport është në krizë dhe kjo është një nga të paktat zgjidhje në dispozicion.
Disa fabrika makinash tashmë po shndërrohen në prodhim armësh. Për më tepër, çdo kontratë prokurimi ushtarak që tejkalon 25 milionë euro duhet të miratohet nga Komiteti i Buxhetit i Bundestagut, një proces që favorizon një shpërndarje territoriale të shpenzimeve që synon konsensusin zgjedhor.
Nga ana operative, realiteti, sado i pakëndshëm, është se mbrojtja e Europës sot varet nga NATO-ja e udhëhequr nga SHBA-të. Planet e betejës parashikojnë një makinë masive lufte gati për t’u vendosur në rast të një sulmi rus përgjatë krahut lindor të Aleancës.
Brigadat shumëkombëshe në vendet e vijës së frontit do të merrnin shpejt përforcime nga anëtarët e tjerë të aleancës. Kjo përgjigje mbështetet te Shtetet e Bashkuara në çdo nivel, nga inteligjenca satelitore te avionët e rëndë të transportit, nga mbrojtja ajrore e integruar te sistemet e komandës dhe kontrollit, dhe madje edhe parandalimi bërthamor.
Arritja edhe e një evropianizimi të pjesshëm të këtij aparati të frikshëm është një sfidë aq e nevojshme sa edhe komplekse.
Ku të fillohet? Këtë verë, kancelari Merz pritet të takohet me presidentin francez Emmanuel Macron, kryeministrin britanik Keir Starmer (ose pasardhësin e tij) dhe kryeministrin polak Donald Tusk në një darkë pune joformale për të adresuar sinqerisht dhe pragmatikisht çështjet kryesore: si të evropianizohet industria e mbrojtjes dhe si të forcohen aftësitë ushtarake autonome të kontinentit.
Lidhur me pikën e parë, është paradoksale që, krahasuar me 33 sistemet kryesore të armëve të SHBA-së, Evropa krenohet me afërsisht 174 – duke përfshirë 12 lloje të ndryshme tankesh dhe 14 avionë luftarakë. Sa i përket pjesës tjetër, hapi i parë është thjesht krijimi i kontekstit për këtë diskutim, i cili duhet të përfshijë edhe çështjen e zgjerimit drejt lindjes të frenimit bërthamor franko-britanik.
Në vitet 1990, paraardhësi i madh i Merz, Helmut Kohl, e integroi Gjermaninë e ribashkuar në tregun e vetëm evropian dhe bashkimin monetar. Asnjë vend nuk përfitoi më shumë se vetë Gjermania. Merz duhet të synojë të bëjë të njëjtën gjë në fushën e sigurisë europiane.
Zgjidhjet nuk do të jenë në asnjë mënyrë aq lineare sa tregu i vetëm dhe bashkimi monetar – as nuk do të vendosen kryesisht brenda Bashkimit Europian. Në fund të fundit, testet do të jenë këto: në perceptimin e fqinjëve të Gjermanisë, a do të shfaqet një industri mbrojtëse europiane vërtet e integruar, apo do të mbeten sisteme kombëtare konkurruese?
Dhe a do t’i perceptojë Vladimir Putin asetet ushtarake autonome europiane, sado kaotike dhe të papërsosura, si një pengesë të mjaftueshme?
Nëse Merz, së bashku me udhëheqës të tjerë evropianë, mund të japin përgjigje bindëse për këto dy pyetje, ai do të sigurojë një vend në librat e historisë.
