Lajme Flesh

Nga Rubens Shima

“Në agimin e datës 8 gusht 1991, anija shqiptare ‘Vlora’, e nisur nga Durrësi një mbrëmje më parë, mbërriti në portin e Brindizit.

Në bordin e saj, të ngjeshur në mënyrë të pabesueshme, gjendeshin më shumë se njëzet mijë shqiptarë që po iknin nga një regjim i egër në ditët e veta të fundit. Pas vdekjes së Enver Hoxhës, pasues i tij ishte bërë Ramiz Alia”. Kështu e rrëfen fotoreporteri i gazetës italiane “Avvenire”, Giovanni Ruggiero, zbarkimin e refugjatëve shqiptarë në vitin 1991. Ato ditë ndoqi kalvarin e këtyre njerëzve, duke provuar ndjesi të forta profesionale dhe njerëzore.

Për herë të parë koleksioni i fotografive të realizuara prej tij zbulohet përmes “Fototeka.al”, duke na rikthyer pas në kohë dhe duke reflektuar për këtë ngjarje, që do të trondiste Shqipërinë e lodhur nga vitet e gjata të diktaturës. Në një intervistë për “Panorama”, Ruggiero tregon njohjen e tij me Shqipërinë jo vetëm përmes eksodit, por edhe në vizitat që pasuan gjatë fillimeve të demokracisë, deri sot.

Ju jeni mik i vjetër i Shqipërisë dhe si gazetar keni ndjekur me kujdes këtë vend në tranzicionin e tij të trazuar pas rënies mjerane të regjimit komunist. Si lindi kjo lidhje e veçantë?

Kur isha fëmijë koleksionoja pulla postare. Kisha dy nga Shqipëria, disi të vjetra, 2 dhe 50 qindarka, dhe ato paraqisnin, me vizatim të thjeshtë, kalanë e Gjirokastrës dhe kështjellën e Rozafës në Shkodër, legjendën e trishtë të së cilës do ta mësoja më vonë. Përpiqesha të mësoja sa më shumë për vendet e pullave që zotëroja, por për Shqipërinë nuk gjeja dot asgjë. Babai më fliste për të. I ri kishte qenë ushtar në luftën e frontit greko-shqiptare.

Por, kujtimet e tij ishin të vagullta. Më vonë mësova se shqiptarët i kishin ndihmuar ushtarët tanë pas kapitullimit të Italisë. I thërrisnin “Pepino”. Por im atë u zu rob nga gjermanët dhe u dërgua në Dakau. Shqipëria mbeti kështu një mister, por kureshtja për të nuk më ndahej. Më pas ky mister m’u zbulua në mënyrë dramatike, me zbarkimin e “Vlorës” në Bari…

Arkivi digjital “Fototeka” ka privilegjin të botojë serinë e këtij zbarkimi të gushtit 1991. Çfarë ndjesish kishit ju si korrespondent i posaçëm i gazetës “Avvenire” kur u përballët me ata njëzet mijë të dëshpëruar?

Mëngjesin e 8 gushtit 1991, kur u nisa nga Roma me ngut për në Bari ku ishte ankoruar “Vlora”, u emocionova. Para syve kisha një copëz të dëshpëruar të Shqipërisë: të vogël, pikërisht si një pullë poste. I pashë ata të rinj të lodhur, të dërrmuar, të etur, të rraskapitur, të detyruar të rrinin nën një diell përvëlues. Në ditët e para u përdorën mbi ta edhe shkopinjtë e gomës. Ishte e tmerrshme. Priremi të besojmë se gazetari është cinik. Nuk është gjithmonë kështu. Isha i tronditur. Ato ditë qenë mjaft të dhimbshme për mua. Faktet që tregon, në një farë mënyre, mbeten brenda teje. I kalova ato ditë duke vrarë mendjen se nga çfarë ferri kërkonin të shpëtonin që largoheshin kështu.

Ndjeva të njëjtën dhimbje vitin pasues, kur ndoqa në Palermo vrasjet e gjyqtarëve Falcone dhe Borsellino. Fletoret e mia të asaj dite mezi lexohen nga njollat e lotëve që nuk i mbaja dot. Më pas tragjedia u përsërit të Premten e Madhe të 1997-s, kur “Katër i Radës” u fundos në det përballë Brindisit për shkak të një përplasjeje. Unë isha atje dhe kur intervistova Aleksandrin, një nga refugjatët që kishte humbur gruan e re dhe foshnjën gjashtëmuajshe Kristi, ai mbështeti kokën mbi supin tim dhe qau. Ndoshta i kujtoja babain e tij, që në Vlorë ende nuk e dinte nëse ishin ende gjallë.

Në dekadën e fundit të shekullit të kaluar, Italia priti dhe integroi qindra mijëra shqiptarë, por me fatkeqët e “Vlorës” u gjend e papërgatitur dhe e frikësuar. Si e gjykoni pas kaq vitesh sjelljen e shoqërisë dhe të politikës ndaj atyre refugjatëve?

Italia pati një frikë të pamotivuar që ushqehej nga qeveria jonë, për të pasur një justifikim për dëbimin e tyre. Ata u përpoqën t’i paraqisnin refugjatët si njerëz të rrezikshëm, madje edhe si “të pagdhendur”, të gatshëm për çdo ligësi. Po, është e vërtetë, u gjetën ca kallashnikovë, por ato u përkisnin policëve shqiptarë, të cilët në Durrës, në vend që të ndalonin të arratisurit, u bashkuan me ta. “Avvenire”, me artikujt e mi, nuk e përkrahu tezën e qeverisë.

Italia nuk tregoi kurrfarë humanizmi. Ishte një bllokadë e vërtetë detare. “Caritas” dhe organizata të tjera ndërkombëtare u ngritën kundër. Presidenti i Republikës, Francesco Cossiga, kërkoi dorëheqjen e kryebashkiakut të Barit, sikur çështja varej vetëm prej tij. Vendi im nuk dinte çfarë të bënte, madje qeveria u përpoq t’i “blinte”, duke i bindur refugjatët me 50 mijë lireta, një bluzë apo pantallona të shkurtra të ktheheshin në vendlindje.

Ishte dëshpëruese dhe e turpshme. Shkrova që ëndrra shqiptare filloi me mbathje dhe përfundoi me pantallona të shkurtra Bermude me lule. Ndërsa shoqëria u hapi dyert këtyre fatkeqëve. Ata që arritën të arratiseshin nga stadiumi komunal, gjetën mikpritje dhe më pas edhe punë.

Dhe kështu nisi kjo vëmendje ndaj Shqipërisë…?

Vëmendje e cila më pas u kthye në dashuri. Në dhjetor të po atij viti pata rastin të vizitoja më në fund Shqipërinë, që vetëm e kisha imagjinuar. Agjencitë raportuan për familje italoshqiptare, që ishin penguar për dyzet vjet rresht nga regjimi i Hoxhës të kontaktonin me të afërmit e tyre italianë. Mbërrita në Tiranë i etur për të kuptuar. Fillova të mblidhja dëshmitë e para mbi vendin tuaj, që nuk kishte gjetur kurrë paqe që nga pavarësia më 1912. Druaja t’i tregoja se nuk do të më besonin: këto histori ishin kaq të pabesueshme! U shpallën zgjedhjet e marsit 1992. Telefonova redaksinë dhe u thashë se kisha takuar njerëz të jashtëzakonshëm, se duhej të ndiqnim Shqipërinë dhe se ato zgjedhje ishin të rëndësishme edhe për ne. Meqenëse dija pak për Shqipërinë, për ta kuptuar, vendosa të dëgjoj ata që në një farë mënyre janë zëri i një vendi: poetët, shkrimtarët, artistët, priftërinjtë, historianët…

Më kanë ngelur në kujtesë Agim Isaku, Frederik Reshpja, vëllezërit jezuitë Zef dhe Gjergj Simoni, françeskani Zef Pllumi, Dritëro Agolli, Visar Zhiti, Besnik Mustafaj, Bashkim Hoxha e shumë të tjerë. Doja t’u thosha italianëve: Kjo është Shqipëria, pas një lëngate të gjatë.

Pra, u kthyet sërish në Shqipëri?

Për të ndjekur zgjedhjet e rëndësishme që shënuan fitoren e Sali Berishës dhe më pas shumë herë të tjera. I kam ndjekur si gazetar të gjitha ngjarjet shqiptare deri në vitin 2012 dhe, falë Zotit, erdhi edhe dita kur mund të flisja për rimëkëmbjen dhe rilindjen në të gjitha fushat. Kam bredhur lart e poshtë në të gjithë Shqipërinë dhe e kam fotografuar shumë herë. Në vitet e para vija re se të gjithë njerëzit jo vetëm shikonin drejt e në kamerë, por ishin mëse të lumtur që fotografoheshin.

Sikur donin të më thoshin: “Tregoji botës se çfarë kemi hequr!” Pastaj, vite më vonë, një zonjë më qortoi sepse doja të fotografoja një të moshuar që shiste diçka në rrugë. Më tha: “Do t’i tregosh dynjasë se jemi të varfër?”. Mohova me kokë dhe i buzëqesha. Dhe mendova se çfarë hapash përpara kishte bërë Shqipëria. Ç’fytyrë të fisme kishte e moshuara!

Madje, keni regjistruar dhe 1997-n, vitin e tmerrshëm të Shqipërisë. Si ishte të shkrepje foto nën breshëritë e kallashnikovëve?

Një herë u gjenda në mes të të shtënave. U futa nën një kamion. Nuk i thashë gjë gazetës. Mund të më urdhëronin të kthehesha. Edhe në vitin 1998, me revoltat në Shkodër, ishte e rrezikshme. Një herë më ndoqën edhe teksa kthehesha për në Tiranë. Fatmirësisht i riu shqiptar që ishte shoferi im u tregua më i shpejtë. Herë pas here qëllonin në qiell, siç bënte Zani Çaushi para kamerave televizive.

E keni vizituar shpesh Shqipërinë, tanimë edhe për ekspozita fotografike. Si e vlerësoni evolucionin e saj gjatë këtyre viteve?

Një mik shqiptar më pyeti të njëjtën gjë vite më parë. Kisha kohë që mungoja, donte të dinte si më dukej Shqipëria. Thashë se ishte më bukur, por jo për shkak të aeroportit të ri, apo rrugëve më të mira, ushqimit, hoteleve apo detit… “Po atëherë pse është më bukur?”, këmbënguli ai. Unë iu përgjigja: “Sepse jeni më të bukur ju shqiptarët!”. Në vitin 1992 shoqërinë shqiptare e gjeta gri, sepse shpirtrat ishin të fashitur. Ndërsa atë ditë gjendeshim në një restorant të këndshëm në gjelbërimin e Dajtit. I tregova shokut tim një tavolinë me çifte të reja: “A i sheh ata të rinjtë? Mund fare mirë të ishin në Romë, Londër ose Paris. Nuk kanë frikë. E kaluara është larg! Në atë tryezë është e ardhmja juaj”!

Çfarë ju shtyu të bëheni gazetar?

Pasioni nisi në shkollën e mesme. Më pëlqente ideja e të qenit ndërmjetës midis një ngjarjeje dhe njerëzve që nuk janë të pranishëm në atë ngjarje. Më duket fisnike (nëse bëhet me ndershmëri) t’i rrëfesh dikujt çfarë ka ndodhur. Më pas u diplomova për Drejtësi dhe, si i rritur, për Histori. Teza ime e diplomës mbi Historinë e Evropës Lindore ishte (çfarë rastësie!) “Shqipëria 1990/ 2000 – Si lind një demokraci”. Kur filloi lidhja juaj e dashurisë me fotografinë? Që fëmijë. Edhe në fshatin tim të lindjes mbërrinin fotografë shëtitës. Më bënin shpesh fotografi dhe më dukej magjike kur e shihja veten në një copë letër. Derisa zbulova kur u rrita, si të bëja të njëjtën gjë në dhomën e errët. U bëra magjistar dhe vetë.

Si u ndjetë në epokën digjitale?

Ishte evolucion natyrshëm i fotografisë dhe e pranova me dëshirë. Por unë kurrë nuk i kam lënë mënjanë makinat analoge. Sidoqoftë, digjitali mund të modifikojë dhe shtrembërojë domethënien e mirëfilltë të fotografisë. Çdo imazh, i bukur apo i shëmtuar qoftë, para së gjithash nënkupton se fotografi dhe subjekti ishin aty në atë vend në të njëjtën kohë. Është ai uniteti i kohës, veprimit dhe vendit që njihet që nga filozofët grekë. Me digjitalin (të rënduar nga inteligjenca artificiale) nuk është më kështu. Madje, me ritmin e Roland Barthes, mund të fotografohet diçka që nuk është dhe nuk ka qenë kurrë atje.

Cilat janë subjektet që ju stimulojnë më shumë?

Për shumë vite kam fotografuar manekinë. Më duken enigmatikë. Sikur duan të imitojnë njerëzit. Janë ca të frikshëm. Në përgjithësi fotografoj njerëz. Kur fotografoj njerëz, qoftë edhe në rrugë, dua që ata të shikojnë kamerën. Më pëlqen të jenë të vetëdijshëm se po kthehen në imazh.

Çfarë këshille do t’i jepnit një fotografi të ri shqiptar?

Do t’i thosha: Pa mohuar kulturën nga vjen, fokuso botën tënde dhe trego çfarë mund të bëhet Shqipëria. Shënjo një rrugë shqiptare. Madje, rimerr këtë rrugën e nisur me Marubët dhe që më pas u ndërpre. Fotografia rilind me ty.

Pallati “Albania” është qiellgërvishtësja e parë në Beograd, i ndërtuar në vitin 1939. Ndërtesa ka qenë dikur më e larta në Beograd dhe e dyta në Evropën Juglindore.

Një pjesë e Pallatit “Albania”, pra 381 metra katrorë, e vlerësuar në 3.88 milionë euro është ofruar në shitje. Mediat serbe shkruajnë se duke qenë se ndërtesa është e bankës së falimentuar të Beogradit, kjo ndikon në shitje.

Administratori i falimentimit Mijo Stanarçeviç shpjegon se bëhet fjalë për një shitje në gjysëm çmimi që është shumë tërheqëse për blerësit potencial.

Palace Albania në Beograd është ndërtuar në një vend ku ka ekzistuar për një kohë të gjatë Cafe Albania. Në fotot e bëra shumë para vitit 1914 mund të shohim kafenenë që quhen me këtë emër. Ajo është ndërtuar rreth vitit 1840.

Një nga pronarët ishte një burrë i quajtur Mihal që thirrej me nofkën “Shqiptari” dhe ishte një tregtar i shpërngulur në Beograd nga Shqipëria.

Një britanike tha se nuk do e falë kurrë mamanë e saj për atë që i bëri. Duket si një histori e pa.besueshme ajo që i ndodhi Lauren Well.

Mamaja, jo vetëm i mori burrin, por edhe mbeti shtatzënë me të dhe lindi një bebe fi.k.s nëntë muaj pas muajit të mjaltit.

Lauren Wall, tashmë 34 vjeç u martua me punonjësin e aeroportit, Paul White në vitin 2004, kur ajo ishte 19 vjeç dhe sapo kishte lindur beben e tyre, një vajzë.

Mamaja e Lauren, Julie, tani 53 vjeç, vendosi të paguajë faturën e dasmës, rreth 20 mijë dollarë. Në shenjë mirënjohje, e bija e ftoi në muajin e mjaltit.

Lauren mendoi se ishte një ide e mirë në atë kohë, por tetë javë më vonë, Paul iku nga shtëpia që nd.ante me Lauren.

Dhe nëntë muaj më vonë, mamaja e Lauren lindi fëmijën e Paul dhe shpalli se ata ishin zyrtarisht ç/ift.

Lauren thotë se Paul shkonte shumë mirë me mamanë e saj, por nuk e kishte menduar kurrë se gjërat do shkonin kaq larg. Pas muajit të mjaltit, Paul nisi të ruante shumë celularin e tij.

Por motra e Lauren, që po përdorte telefonin e mamasë, zbuloi disa mesazhe të pa.përshtatshme mes saj dhe Paul.

Kur u p.ë.rball me mamanë, ajo i tha se nuk kishte asgjë mes saj dhe dhëndrit. “Ti je e çmendur,” i tha të bijës.

Disa ditë më vonë, Paul e h.oqi unazën dhe br.ak.ti.si të shoqen bashkë me vajzën e vogël, për të shkuar te vjehrra.

Në atë kohë, Lauren nuk e dinte se mamaja ishte shtatzënë. “Mendova se mbaroi bota,” kujton Lauren.

“Nuk mund të besoja se dy njerëzit që doja më shumë, më kishin tra.dht.u.ar,” thotë ajo. “Për këtë, nuk do e fal ku.rrë”.

Si për të thelluar pl.ag.ë.n, Paul u martua me mamanë e Lauren f.iks pesë vite pasi ishte martuar me të bijën. Lauren ishte në dasmë, për hir të vajzës.

Mamaja te.ntoi t’i kërkonte falje, por Lauren e nxori nga makina. Më vonë i shkroi edhe një letër duke i kërkuar falje. Kurse Paul nuk i kërkoi kurër falje asaj.

Ndodh që nga paraqitja fizike mund të paragjykohesh, por edhe të injorohesh.

Kjo ka ndodhur edhe me një 23-vj eçar që ka vendosur të bëjë një eksperiment.

Një i ri që i fiton paratë nëpërmjet Youtube quhet Coby Persin dhe ka vendosur që të tregojë se paraqitja ndonjëherë mund të mashtrojë.

I riu u shfaq i veshur si një i pastrehë para një restoranti luksoz në New York.

Më pas ndodhi ajo që shumë veta e prisnin, një nga kamarierët afrohet dhe i kërkon të largohet ende pa u ulur, sepse çmimet aty janë shumë të shtrenjta.

Në atë moment, Persin nxjerr telefonin dhe njofton bashkëpunëtorin e tij që të afrohet dhe pak sekonda më pas dallohet teksa vjen një Rolls Royce.

Bashkëpunëtori i Coby Persin i dorëzon atij një çantë me para, e ky i fundit ia tregon kamarierit duke i thënë se mund ta blejë të gjithë restorantin, e ta pushojë atë nga puna.

Në vitin 1960 në Jug të Kilit është shënuar tërmeti me shkallë 9.5, duke shkaktuar dëme me vlerë prej 550 milionë dollarë.

Dëmet që shkaktoi ky tërmet ishin aq të mëdha.

Tërmeti 9.5 Richter. shkaktoi një cunami.

Tërmeti i fuqishëm goditi Valdivinë në Kili.

Ky është tërmeti më i fuqishëm në Botë me magnitudë 9.5 Rihter.

Ai shkaktoi një tsunami me dallgë mbi 10 metra.

Numri i të vdekurve nga ky tërmet nuk është saktësuar asnjëherë, por dyshohet se kanë vdekur mbi 6 mijë veta. Më pos htë po sjellim disa foto:

Destinacioni i Gjurmë Shqiptare ishte Himara këtë javë.

Shumë histori ruhen në këto rrugica të gurta…Po ngjitemi në kalldrëmet e Himarës, drejt kështjellës së saj, vendit, ku dikur organizohej gjithçka…

Këtu ishin shtëpitë e para, u zhvilluan beteja të ashpra, u shkruan letra, u dërguan thirrje, u ndërtua bërthama e një prej vendbanimeve më të hershme e historike në zonën e bregdetit. Këtu ikën e erdhën të dërguar të fuqive të ndryshme, zbarkuan figura si Gjon Kastrioti, djali i Skënderbeut… Himara, ngërthen në vete, dëshmitë e një kohe të gjate ku historia në vazhdimësi ka marrë kthesa të forta…

Shumë të dhena, janë ruajtur në këtë vend, një pjesë, diku kthinave, si formë ndoshta… që drita të mos i rrahë mjaftueshëm… dhe një prej tyre është padyshim, koha, kur në Himarë e të gjithë bregun, u hapën shkollat e para. Nuk janë shkolla të thjeshta, sepse u ngritën të paktën 400 vjet më parë. Rryma të caktuara, nuk duan, që kjo histori të rrëfehet sepse të vërtetat e saj, shqetësojnë jo pak, thekson gazetari Marin Mema.

Edhe pse shpesh fshihen dokumentet për këtë zonë nuk mungojnë. Si u hapën shkollat e para shqip në Himarë, Dhërmi e me radhë që prej viteve 1600, madje edhe më herët. Çfarë ndodhi me to? Kush ka dorë në zhdukjen e shumë bibliotekave në këto anë?

Burime të shumta e përshkruajnë Himarën, si një krahinë të ashpër, e të vështirë për t’u nënshtruar. Ajo përbëhej nga më shumë se 50 fshatra siç e përshkruajnë dokumentet e shumta. Në vazhdimësi këtu organizoheshin kryengritje të mëdha, nga ato të Gjon Kastriotit, birit të Skënderbeut dhe bashkëluftëtarit të tij të afërt Krokodil Kladha, që e ngritën të gjithë krahinën në këmbë, në vitin 1481.

“Kjo është kisha e Shën Sergjit dhe Bakut. Këtu në hyrje, edhe pse me vështirësi, për shkak të dëmtimeve të kohës, por jo vetëm, dallohen dy shqiponja, të cilat sipas studiuesve, sipas studiuesve që lidhen me Kastriotët. Në fakt himariotët për një kohë të gjatë e konsideronin veten pasues të Skënderbeut, thotë Marin Mema.

Dhe kryengritja e Gjon Kastriotit, nuk ishte e vetmja, edhe në 1492, Himara dhe e gjithë Labëria, mëse 70 fshatra, organizuan një tjetër të tillë. Dokumentet e vjetra, dëshmojnë për masakra të kryera, nga ushtria osmane në këto anë, si formë për të shtypur kryengrijen, çka u ripërsërit edhe në vitin 1537, kur sërish popullata e Labërisë, me Himarën si qendër të saj, ngriti krye.

Rami Memushaj: Pasi u shtypën kryengritjet e mëdha të Himares siç ishte kryengritja e 1492, edhe kryengritja e 1537 për shtypjen e të cilave erdhën vetë sulltanët, pra ishin kryengritje shumë të mëdha, Himara dhe Himara historike me këtë kuptojmë si të thuash atë që zona përfshihet nga Kudhes – Grehoti edhe deri në Delvinë, dmth Labëria e sotme ishte shkatërruar.

Pëllumb Xhufi: Në këtë kuptim përveç kryengritësve që unë përmenda që i paraprinë interesin po themi dhe dërgimin e këtyre murgjve bazilianë, në zonën e Himarës dhe deri në Peloponez jo vetëm në zonën e Himarës, ku kishte, aty ku kishte shqiptarë dhe Peloponezi ishte i mbushur në atë kohë me shqiptarë, pati dhe kërkesa që erdhën nga vetë himariotët.

Kristo Çipa: Pas vdekjes se Skënderbeut, dihet historikisht që popullatë e madhe nga zonat tona, shkuan në Itali, por edhe ata që ngelen në Himarë, kryesisht për të patur një aleat të fuqishëm, zgjodhën të kishin Vatikanin dhe Venedikun, ku shkonin si ushtarakë, në të gjitha betejat dhe ndërkohë sillnin dhe të ardhura ekonomike, për zonën që jetonte këtu në kushte të vështira.

Pellumb Xhufi: Dhe në vitin e 1577, himariotët i çojnë letrën e parë, Papa Gregorit të XIII, ku i  premtojnë që do bashkohen me kishën e Romes, por i kërkojnë që të ruajnë pikërisht ritin bizantino – ortodoks, tradicional të tyre.

Në vitin 1577 nga kjo kishë, është letra e parë, që paria e zonës, i drejton Papa Gregorit të XIII. Siç dokumentohet, letra nis me banorët e Himarës dhe zonave përreth, që theksojnë lidhjen e tyre me Skënderbeun dhe kryengritjet e vazhdueshme që  ata kanë bërë në këtë zonë.

Pellumb Xhufi : I çuan një letër Papës në vitin 1577, i çuan një të dytë në vitin 1581, pastaj në vazhdimësi, i kanë çuar letra në të cilat ata deklarohen ne jemi shqiptarë i pari jonë është mbreti Skënderbe, e quajnë edhe Skënderbeun mbret, dmth e njohin për mbret.

“Ne himariotët e Epirit, priftërinj, klerikë dhe laikë e i gjithë shteti, të gjunjëzuar me kënaqësi, nderojmë Shenjtërinë tuaj. Është e njohur për ty o At shumë i shenjtë, se qysh nga epoka e sypatremburit Skënderbe, mbretit tonë të lavdishëm, i mbiquajturi Kastriot, askush me nuk ka arritur të na vërë nën zgjedhë, edhe pse çdo ditë e çdo orë, nuk na lënë të qetë me sulme të vazhdueshme”, shkruhet në letër.

Profesori i ndjerë Dhimitër Shuteriqi, në një studim të tijin të thelluar, përmend Neofit Rodinin, si misionarin e parë që zbriti në këto brigje nga Vatikani për të themeluar atë që u njoh zyrtarisht si misioni bazilian në Himarë. Jemi në vitin 1627, kur ky murg jo shqiptar, me një eksperiencë të gjatë, përfshirë edhe në fshatrat arbëreshë të Siçilisë, zbriti në Himarë dhe fshatrat e tjerë të bregut. Është kjo periudha, kur në këtë hapësirë, dokumentohet çelja e një shkolle të parë që do të pasohej edhe nga të tjera.

Odise Çaçi : Shkollat e para janë në Himarë, në Dhërmi, në Palasë, pastaj vazhdojnë në zonën e Piqerasit, dhe në mënyrë graduale kaluan edhe në pjesën tjetër. Kur flasim pjesën tjetër në Dukat, në Kuç, edhe në krahinën e Kurveleshit, sepse Himara në atë periudhë nuk diskutohej më që ishte si qendër kryesore.

Në këtë shkollë, mësonin shumë murgj, të krahinës së Himarës e më tej. Për më tepër, sipas dokumenteve, në qendër apo në manastir, ku ishte vendosur misioni, funksiononte edhe një bibliotekë e pasur ku studionin nxënësit.

Odise Çaçi: Shkollat përgatisnin, në të ardhmen do të përgatisnin mësuesit e rinj që thoshim ne, por këta mësues ishin priftërinjtë, të cilët do të merreshin me edukimin. Një nga këta ishte Dimitrua, i cili ishte nga Dhërmiu, dhe ky thonë sipas dokumenteve arkivore të Vatikanit, thotë se kishte përgatitur një katekizëm.

Neofit Rodinoi, hapjen e shkollës në Himarë e dokumenton përmes letrës së shkruar Propagandës Fide disa vjet më pas, në 1636. Mendohet se ka qenë një e tille, ku shkolloheshin klerikë apo të rritur të tjerë, siç shkruan profesor Dhimiter Shuteriqi.

Në 28 gushtin e vitit 1637, Neofit Rodinoi, përmend mes nxënësve të tij, një prift të quajtur Dhimitër, i cili siç shkruhet në letrën dërguar drejt Romës, e zotëron në mënyrën më elegante gjuhën shqipe. Edhe më interesant është fakti, se misionari bazilian, Neofit Rodinoi, njofton Propagandën Fide në Romë, se ka marrë iniciativën, për përkthimin në gjuhën shqipe, të Doktrinës së Krishterë, e cila përmblidhej në dy fashikuj. Duket se ndihmësi dhe realizuesi i përkthimit, ka qenë sipas profesorit Shuteriqi, prifti Dhimitër. Por, dokumentet… vërtetojnë faktin, se drejtuesit e lartë në Romë, u përgjigjën, se ky përkthim në gjuhën shqipe, nuk ishte i nevojshëm, pasi një dokument i tillë, ekzistonte më parë. Për profesor Dhimtër Shuteriqit, bëhet fjalë ose për botimet e Budit të viteve 1618 dhe 1636 ose për atë të Lek Matrangës, të vitit 1592.

Por nëse meshtari Dhimitër, ndihmës dhe nxënës i klerikut të pare që themeloi misionin e bazilianëve e njihte në mënyrë kaq elegante gjuhën shqipe, siç shkruhet në dokumentet zyrtare… ku e kishte mësuar ?  A mos ndoshta ka pasur shkolla edhe më herët në zonën e bregdetit?

Odise Çaçi: Shkollat në breg ishin në selitë e kishave, në selitë e kishave, por edhe ne shtëpinë e Papa Dhimitrit në Dhermi, i cili kishte edhe librin e katekizmit, bile ky libër thonë që ka qenë deri në fillimin e luftës italo – greke. Ai e mbante si trashëgim, dmth brezat, njeri pas tjetrit, e kishin mbajtur këtë si diçka te çmuar.

Ja çfarë shkruhet ne ‘Hyllin e Dritës’,

“Manastiri i Kakomesë që gjendet mbi një shkëmb, mbi det, me fortesë përreth, për t’u mbrojtur prej piratëve, ka patur nje biblioteke si dhe njË ungjill të shkruar me dorë në membranë, ku betohen të gjithë Labërit, e veçanërisht muhamedanët. Por çfarë ishte ky ungjill dhe ku ndodhet ai sot ?

Për këtë nuk dihet asgjë… Nuk dihet se çfarë ishte ky ungjill dhe cilat ishin të dhënat që përfshiheshin në të. Padyshim këtu ka patur dokumente me shumë vlera, por mesaduket u zhdukën… dhe jo vetëm këtu.

Në qytet për një kohë jo të shkurtër ka qëndruar Arqipeshkvi i Durrësit, apo edhe Athanasi, Patriarku i Ohrit, e më tej edhe klerikë të tjerë të lartë… Kjo të bën të mendosh se ata kanë patur në Himarë, të gjitha mjetet e nevojshme për studime, përfshirë bibliotekën siç është e natyrshme në raste të tilla. Revista ‘Hylli i Drites’, 86 vjet më parë hedh hije dyshimi, mbi fatin e tyre. Ku janë zhdukur këto biblioteka që gjendeshin kryesisht pranë kishave apo manastireve të shumta në këto anë?

Në revistën ‘Hylli i Dritës’ përmendet edhe biblioteka e pasur e mësuesit të njohur në zonën e Himarës, Nikolla Burbos, me libra të shumtë në gjuhën shqipe dhe atë greke. Ky intelektual i njohur, përmendet edhe nga Eqerem Cabej për punën e tij të madhe në zonë.

 Një bibliotekë e rëndësishme ka ekzistuar deri vonë edhe në fshatin Qeparo. Ka qenë ajo e një mësuesi, patrioti të quajtur Janko Pali. Ai la Parisin, për t’ju përkushtuar detyrës së shenjtë të mësuesit në fshatin e tij.

Janko Pali në 1928, u kthye nga Parisi, në fshatin e tij Qeparo. Për më se 40 vjet, punoi në shkollat shqipe të bregdetit. Me një personalitet të jashtëzakonshëm, ai iu përkushtua dijes dhe jo pak herë për këtë arsye, u kërcënua, madje edhe burgos në 1941 nga ushtria greke. Shtëpia e Janko Palit, ishte një bibliotekë e vërtetë, ku ruheshin, sipas të dhënave të familjes, më se 15 mije libra, dokumente e të dhëna të ndryshme, një jetë e tërë kushtuar gjuhës shqipe në këto anë… por në vitin 1997, masa dërrmuese e tyre e këtyre librave u grabitën. Është e vështirë të mendosh, se ky akt ishte dorë e kriminelëve të rëndomtë…

Kristo Çipa: Koha e re që jetojmë solli shumë të vërteta historike, të cilat duhen thënë me zë të plotë, me zë të qartë dhe nuk kanë pse të fshihen. Gjuha shqipe është aktuale nuk është shuar, përderisa nuk u shua në mijëra vjeçarët dhe në perandoritë që erdhën nuk mund të shuhet tani nga disa ndikime e vogla. Ajo është gjuha jonë, historike e folur historikisht, por jo vetëm e folur por edhe e mbrojtur.

Kjo është vetëm pjesa e parë e një dokumentari që do të vijoje rrugëtimin, javën e ardhshme, me të tjera fakte të rëndësishme për historinë, traditën dhe trashëgiminë tonë. Nuk do të vendoset vetëm në Himarë, por edhe në veri të vendit, në juglindje e Shqipëri të mesme, e po kështu në Kosove e më tej, ku duket se një dorë, ka zhdukur në vazhdimësi, dokumente, vepra, biblioteka të njohura e të mëdha./ TopChannel

Gazeta greke ‘Protothema” ka publikuar një artikull, ku rrëfen një ngjarje të ndodhur në 1999, me protagonist ish-ministrin e brendshëm shqiptar të kohës, Spartak Poçi.

Në këtë shkrim tregohet një ngjarje e pazakontë e ndodhur në 1999, kur Poçi bashkë me delegacionin e tij kanë shkuar për një vizitë zyrtare në Athinë, me homologun e tij në atë kohë.

“Protothema” thekson se Poçi kishte udhëtuar nga Tirana drejt Athinës, nga pika kufitare e Follorinës, me një mjet luksoz, Mercedes S-350… po ky i fundit rezultoi se ishte i vjedhur në Itali.

Ndërsa Poçi kishte kaluar pikën doganore, efektivët kishin pasur dyshime për mjetin se mund të ishte i vjedhur, por para se të ndërmerrnin veprime, sipas medias greke, kanë komunikuar me ministrin e brendshëm grek, ku i kanë shprehur dyshimet.

Michalis Chrysochoidis, u kishte kërkuar që të bënin verifikime, por delegacionit shqiptar të mos i thuhej asgjë.

Më pas ministrit shqiptar i ishte ofruar një ndalesë e shkurtër dhe një kafe, ndërsa i ishte thënë se mjetit do t’i kryhej një kontroll rutinë. Poçi kishte pranuar, dhe pas verifikimit dyshimet kishin rezultuar të sakta.

Mjeti ishte vjedhur tre vite më parë (1996) në Itali, nga shqiptarë, të cilët më pas e kishin sjellë në vendin tonë dhe e kishin shitur, e më pas kishte përfunduar në përdorim të ministrisë, për takime zyrtare në vend dhe në shtetet fqinje.

Pas kontrollit, ministri Poçi kishte vijuar rrugën drejt Athinës, dhe pas përfundimit të takimeve zyrtare me homologun e tij, ndërsa kishte mbërritur dhe akomoduar në hotel, zyrtarët grekë i kishin komunikuar se mjeti me të cilin kishte ardhur ishte i vjedhur, dhe se do duhej që të mbahej në Greqi për t’iu kthyer më pas pronarit.

Sipas medias greke, Poçi fillimisht kishte deklaruar se kjo nuk mund të ishte e vërtete , por më pas është i janë vënë në dispozicion provat.

Pas kësaj Poçi dhe delegacioni i tij janë kthyer në Tiranë përmes aeroportit, ndërsa mjeti i është dorëzuar pronarit italian.

Poçi thuhet se kishte kërkuar që kjo ngjarje të mos bëhej publike për disa kohë. Kjo ishte respektuar nga autoritetet greke, dhe 5 ditë më vonë ishte bërë publike, duke marrë vëmendjen edhe të mediat ndërkombëtare.

kjo ngjarje është e rrëfyer nga ish- zyrtari i policisë, Panos Sombolos, i cili ishte prezent në këtë ngjare, në një libër të botuar në greqisht./tch

Gazeta në gjuhën frënge “La Jeune Turquie”, ka botuar, të mërkurën e 10 shtatorit 1913, në faqen n° 2, deklaratën e delegatit shqiptar, Filip Noga, dhënë për gazetën “Neue Frei Presse” në lidhje me përcaktimin e kufijve të Shqipërisë nga Fuqitë e Mëdha, sidomos në zonën jugore.

Çfarë ka thënë më konkretisht patrioti shqiptar për median austriake ? Në vijim, do të gjeni rrëfimin e tij të plotë, të sjellë në shqip nga Aurenc Bebja – Blogu “Dars (Klos), Mat – Albania”:

Një nga delegatët e Shqipërisë, Filip Noga, që sapo ka ardhur nga Londra në Vjenë, bëri këto deklarata për Neue Frei Presse:

“Kuptohet fare lehtë se shqiptarët nuk mund të jenë të lumtur me vendimet e Konferencës së Ambasadorëve në Londër. Që në 1880, Anglia propozoi të formonte një Shqipëri autonome që përbëhej nga katër vilajete, Janina, Kosova, Manastiri dhe Shkodra, pra një Shqipëri shumë më të madhe se ajo e krijuar në Konferencën e Londrës.

Shqiptarët e konsiderojnë dhënien e territoreve me popullsi të pastër shqiptare ndaj Greqisë dhe Serbisë si një padrejtësi që Evropa u bëri atyre. Ndihemi të lënduar që Krahina e Çamërisë, e cila shtrihet deri në Prevezë, me një popullsi prej 80 mijë shqiptarësh, iu dha Greqisë.

Konferenca e Londrës ka miratuar, në parim, si kufi jugor të Shqipërisë linjën e Kepit Stylos deri në Korçë dhe dhe i ka lënë komisionit ndërkombëtar detyrën për të vënë këtë vendim në ekzekutim si dhe të vendosë përfundimisht kufirin pas një vizite në këto vende.

Komisioni duhet t’i caktojë çdo fshat Shqipërisë ose Greqisë sipas popullsisë. Ky komision ndërkombëtar, ku do të përfaqësohet nga vendimarrës të Fuqive të Mëdha dhe të Shqipërisë, ende nuk është formuar. Anëtarët ende nuk janë emëruar. Por formimi i komisionit nuk mund të presë më, sepse afati i nisjes së tij është fiksuar në ditët e para të shtatorit.

Shqiptarët i janë mirënjohës Evropës për atë pak gjë që ka bërë për ta dhe shpresojnë se ajo do të riparojë dëmin që i ka shkaktuar Shqipërisë gjatë demarkacionit. Shqiptarët janë veçanërisht mirënjohës ndaj Austro–Hungarisë për mënyrën se si monarkia mbrojti Shqipërinë dhe kontribuoi në çlirimin e saj. Perandori Franz–Jozef thërritet tek ne “xhaxha” dhe “Çlirues i Shqipërisë”.

Noga shprehu gjithashtu falënderimet e tij për shtypin austro-hungarez dhe kërkoi të bëjë publike lutjen e shqiptareve që Greqia të tërheqë trupat e saj nga territoret që i përkasin Shqipërisë : Korça, Gjirokastra, Himara.”

Pothuajse asnjëherë nuk e kemi parë këngëtaren Eli Fara në krah të ndonjë mashkulli, qoftë ky dhe ish burri i saj.

Kjo pasi këngëtarja korç.are është ndarë nga bashkëshorti i saj para shumë vitesh, kur Marina, vajza e saj ishte disa muajëshe. 

Por, edhe më pas Eli nuk është martuar më.ë asnjë lidhje tjetër dashurie, ose të paktën asgjë nuk ishte e konfirmuar edhe pse thashethemet nuk mungonin.

Por e dini se kush është babai i Marinës? Babai i Marinës dhe ish bashkëshorti i Elit njihet si Lul Kapurani por emri i tij i vërtetë është Vangjush Kapurani.

Edhe Marina mban mbiemrin e tij, madje ligjërisht në gjendjen civile ajo quhet Roxhensa Kapurani.

Mbase emrin e tij nuk e keni të dëgjuar, por Luli ka pasur probleme me drejt ësinë para disa viteve dhe njihej si “Kapo i Ba ndës së Çobenjve”.

Sipas burimeve pranë Luli jeton në Korçë por prej 20 vitesh nuk dihet çfarë bëhet me të.

Sot në rubrikën e “Dikur” do të kthehemi 20 vite pas në kohën kur Forumi i Eurosocialistëve festonte në Qendrën Kombëtare të Kulturës në Tiranë.

Ish kryetarja e LSI-së sot, Monika Kryemadhi, në atë kohë kryetare e FRESSH, kërcen dhe dëfrehet me Fatos Nanon.

Ndërsa përballë tyre ndodhet kryetari i PL, në atë kohë kyeministër, Ilir Meta, sigurisht jo me linjat e aktuale, por që herë pas here kthen kokën nga Nano dhe Kryemadhi.

Meta i afrohej Nanos duke qeshur dhe Nano i thoshte shko te zyra se Monika ka harruar tangat aty.